Bildiri · 2026

Kapsayıcı Eğitimin Bedensel Boyutu: Sinir Sistemine Duyarlı Okullar İçin Bir Çerçeve

XII. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi

Yazarlar

  1. Çiğdem Demir ÇELEBİSunan yazarSorumlu yazarİstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi

Öz

Kapsayıcı eğitim, geleneksel olarak engellilik, sosyoekonomik eşitsizlik, göç, dil, kültür, cinsiyet ve öğrenme farklılıkları üzerinden tartışılmaktadır. Bununla birlikte öğrencilerin eğitim ortamlarına katılımını belirleyen önemli ancak görece az ele alınmış bir boyut, öğrenmenin gerçekleştiği fizyolojik ve duygusal koşullardır. Öğrencinin sınıfta fiziksel olarak bulunması, öğrenmeye bilişsel ve duygusal olarak erişebildiği anlamına gelmemektedir. Kronik stres, travmatik yaşantılar, belirsizlik, duyusal yük, sosyal tehdit algısı ve ilişkisel güvensizlik; dikkat, çalışma belleği, öz-düzenleme ve öğrenmeye katılım üzerinde etkili olabilmektedir. Bu çalışma, sinir sistemine duyarlı okul kavramını kapsayıcı eğitimin bedensel ve ilişkisel boyutunu görünür kılan bütüncül bir okul yaklaşımı olarak tartışmayı amaçlamaktadır. Sinir sistemine duyarlı okul; öğrencinin davranışını yalnızca disiplin ya da motivasyon ekseninde değerlendirmek yerine davranışın stres, uyarılma, güvenlik, ilişki ve düzenleme süreçleriyle bağlantısını dikkate alan; güvenli ve öngörülebilir ilişkiler, düzenleyici fiziksel ortamlar, hareket ve dinlenme olanakları, öğrencinin bedensel farkındalığı, öğretmenlerin öz-düzenleme kapasitesi ve okul-aile-toplum iş birliğini destekleyen bir okul ekosistemi olarak kavramsallaştırılmıştır. Çalışmada stres nörobiyolojisi, travma bilgili eğitim, öz-düzenleme ve eş-düzenleme, okul aidiyeti ve kapsayıcı eğitim literatürü bir araya getirilerek sinir sistemine duyarlı okullar için beş boyutlu bir çerçeve önerilmektedir: (1) güvenli ve öngörülebilir okul iklimi, (2) ilişkisel güven ve eş-düzenleme, (3) düzenleyici fiziksel ve duyusal çevre, (4) sinir sistemine duyarlı öğretim ve değerlendirme ve (5) çalışan iyi oluşu ve kurumsal sürdürülebilirlik. Bu yaklaşımın özellikle afet, göç, yoksulluk ve diğer kronik stres kaynaklarının etkilediği eğitim bağlamlarında kapsayıcı eğitimin geliştirilmesine katkı sağlayabileceği ileri sürülmektedir.

Anahtar kelimeler: kapsayıcı eğitim, sinir sistemine duyarlı okul, sürdürülebilir eğitim

Kaynak gösterimi

Çelebi, Ç. D. (2026). Kapsayıcı Eğitimin Bedensel Boyutu: Sinir Sistemine Duyarlı Okullar İçin Bir Çerçeve. M. E. Deniz ve Ü. Polat (Ed.), Tam Bildiri Kitabı - Cilt 2 içinde. Vizetek Yayıncılık Sanayi ve Limited Şirketi.