Yazarlar
Öz
Öğretmenlik mesleği, salt bilgi aktarımına dayalı bilişsel bir süreç olmanın ötesinde; öğrencilerle güven ilişkisi kurmayı, sınıfın duygusal iklimini yönetmeyi, veliler ve okul idaresiyle profesyonel iletişimi sürdürmeyi gerektiren yoğun bir duygusal emek alanıdır. Mesleğin bu doğasından hareketle tasarlanan araştırmanın amacı; öğretmenlerin sergiledikleri duygusal emek stratejilerini çeşitli değişkenler bağlamında bütüncül olarak incelemek ve nicel bulgularda saptanan istatistiksel farklılıkların arka planındaki dinamikleri nitel verilerle derinlemesine açıklamaktır. Araştırmada karma yöntemlerden açımlayıcı sıralı desen benimsenmiştir. Nicel aşamada, Gaziantep ilinde görev yapan 210 öğretmenden “Duygusal Emek Ölçeği” aracılığıyla toplanan veriler SPSS ile analiz edilmiş; nitel aşamada ise istatistiksel farkların doğasını çözümleyebilmek amacıyla ölçüt örneklemesiyle belirlenen 25 öğretmenle yürütülen yarı yapılandırılmış görüşmeler kuramsal tematik analiz yaklaşımıyla ele alınmıştır. Nicel analiz sonuçları, özel okul öğretmenlerinin yüzeysel rol yapma düzeylerinin devlet okullarındaki meslektaşlarına kıyasla istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha yüksek olduğunu göstermektedir. Mesleki kıdem bağlamında incelendiğinde ise, mesleğinin ilk yıllarındaki (1-10 yıl) öğretmenlerin derinlemesine rol yapma çabalarının 21 yıl ve üzeri kıdeme sahip öğretmenlere göre belirgin biçimde daha yüksek olduğu saptanmıştır. Elde edilen bu farklılıklar nitel verilerle bütünleştirildiğinde; özel okullardaki yüksek yüzeysel rolün kurumsal imaj ve veli memnuniyeti baskısından kaynaklandığı, mesleğinin ilk yıllarındaki öğretmenlerin derinlemesine rol çabasının ise mesleki idealizm ve empatiyle şekillendiği tespit edilmiştir. Nitel bulgular ayrıca, kıdemli öğretmenlerdeki durumun mesleki bir duyarsızlaşmadan ziyade, yılların tecrübesiyle kazanılan "kontrollü doğallık" ve seçici duygu yönetimi stratejilerine dayandığını ortaya koymuştur. Bu araştırmanın sonuçları, duygusal emeğin yalnızca psikolojik bir tepki değil; okul bağlamı ve mesleki evrimle şekillenen sosyolojik bir fenomen olduğunu ortaya koymaktadır. Elde edilen bulgular doğrultusunda; özel okullardaki beklentilerin pedagojik sınırlar gözetilerek dengelenmesi ve mesleki kıdemi düşük olan öğretmenlerin duygusal emek süreçlerini desteklemek amacıyla kurumsal mentörlük sistemlerinin oluşturulması önerilmektedir.
Anahtar kelimeler: Duygusal emek, yüzeysel rol yapma, derinlemesine rol yapma, karma yöntem araştırması.
Kaynak gösterimi
Polat, E. ve Şahin, S. (2026). Sınıfın görünmeyen sahnesi: Öğretmenlikte rol, duygu ve samimiyet. M. E. Deniz ve Ü. Polat (Ed.), Tam Bildiri Kitabı - Cilt 2 içinde. Vizetek Yayıncılık Sanayi ve Limited Şirketi.

