Bildiri · 2026

SOSYO-TEKNİK BAĞLAMDA YAPAY ZEKÂ KISKACI: SINIF ÖĞRETMENLERİ ÜZERİNE NİTEL BİR ARAŞTIRMA

XII. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi

Yazarlar

  1. Mert CANSunan yazarSorumlu yazarGaziantep Üniversitesi
  2. Gökçe ÖZDEMİRGaziantep Üniversitesi
  3. Mevlüt KARAGaziantep Üniversitesi

Öz

Yapay zekâ teknolojilerinin eğitim ekosistemine dâhil olması, okullardaki dijital dönüşümü salt donanım tedarikinin ötesine taşıyarak çok boyutlu sosyo-teknik bir evreye dönüştürmüştür. Bu araştırma, eğitim örgütlerinde yapay zekâ (YZ) entegrasyonu sürecinde sınıf öğretmenlerinin karşılaştığı yapısal ve yönetsel engelleri, Sosyo-Teknik Sistem Kuramı çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma yaklaşımıyla yürütülen bu çalışmanın katılımcılarını, maksimum çeşitlilik yöntemiyle belirlenen 30 sınıf öğretmeni oluşturmaktadır. Veriler, kuramın eğitim örgütleri için tanımladığı dört temel altsistem (işgören, yapı, teknoloji ve görev) ekseninde kuramsal tematik analiz tekniği ile çözümlenmiştir. Araştırma bulguları, entegrasyon sürecinin bu dört boyutta çeşitli kısıtlar barındırdığını ve öğretmenleri yapısal bir çıkmazın içine ittiğini ortaya koymaktadır. Analizler; işgören ve görev boyutlarında öğretmenlerin yüksek entelektüel merak taşıdıklarını ve YZ'yi idari angaryaları devrederek kendi pedagojik rollerini güçlendirecek bir asistan olarak konumlandırdıklarını; ancak yapı ve teknoloji boyutlarındaki resmi etik/yönerge boşluğunun sahada bir kurumsal sahipsizlik hissi yaratarak bu potansiyeli eylemsizliğe ittiğini göstermektedir. Öğretmenlerin YZ'ye yönelik bu yüksek merakı ve bilinçsiz kullanım eğilimleri ile sistemin donanımsal ve yönetsel yetersizlikleri arasındaki yapısal uyumsuzluk, okullarda YZ entegrasyonunun salt bireysel teknoloji kabulüyle açıklanamayacağına işaret etmektedir. Araştırmanın sonucunda, yaşanan bu çıkmazın aşılabilmesi için okulun alt sistemleri arasında ortak optimizasyonu merkeze alan bütüncül bir yönetişim yaklaşımına ihtiyaç duyulduğu vurgulanmakta ve politika yapıcılara bu doğrultuda öneriler sunulmaktadır.

Anahtar kelimeler: Eğitim yönetimi, yapay zekâ entegrasyonu, sosyo-teknik sistemler, sınıf öğretmenleri, nitel araştırma yaklaşımı.

Kaynak gösterimi

Can, M., Özdemir, G. ve Kara, M. (2026). Sosyo-teknik bağlamda yapay zekâ kıskacı: Sınıf öğretmenleri üzerine nitel bir araştırma. M. E. Deniz ve Ü. Polat (Ed.), Tam Bildiri Kitabı - Cilt 2 içinde. Vizetek Yayıncılık Sanayi ve Limited Şirketi.