Yazarlar
Öz
Neoliberal eğitim politikalarının etkisiyle özel okullarda velilerin giderek "müşteri" olarak konumlandırılması, öğretmen özerkliği ile hesap verebilirlik anlayışını yeniden şekillendiren önemli bir dönüşüm yaratmıştır. Bu çalışma, özel okullarda görev yapan öğretmenlerin deneyimlerinden hareketle veli baskısının öğretmen özerkliği ve göstermelik hesap verebilirlik üzerindeki etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı kapsamında fenomenoloji deseniyle yürütülmüştür. Çalışmaya farklı özel okullarda, farklı branşlarda ve okul kademelerinde görev yapan 15 öğretmen katılmıştır. Katılımcılar kartopu örnekleme yöntemiyle belirlenmiş, veriler yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla toplanmıştır. Veriler, Colaizzi'nin yedi aşamalı fenomenolojik analiz yöntemi doğrultusunda çözümlenmiştir. Analiz sonucunda öğretmen özerkliği algısı, göstermelik hesap verebilirlik algısı, veli baskısının öğretmenlerin karar alma süreçleri ve sınıf içi uygulamalarına etkisi, veli beklenti ve taleplerinin hesap verebilirlik uygulamalarını şekillendirmedeki rolü ve veli baskısının öğretmenlerin mesleki yaşantılarına etkileri olmak üzere beş tema belirlenmiştir. Bulgular, özel okullarda veli baskısının öğretmenlerin öğretim yöntemleri, sınıf yönetimi ve ölçme-değerlendirme süreçlerine doğrudan müdahale ederek öğretmen özerkliğini sınırlandırdığını göstermiştir. Ayrıca hesap verebilirlik uygulamalarının pedagojik gelişimi destekleyen bir mekanizma olmaktan uzaklaşarak kurum imajını koruma, veli memnuniyetini sürdürme ve öğrenci devamlılığını sağlama amacıyla yürütülen göstermelik ve performans odaklı uygulamalara dönüştüğü belirlenmiştir. Bu süreçte öğretmenlerin yoğun veli beklentileri karşısında duygusal tükenmişlik, mesleki değersizlik algısı ve iş doyumunda azalma yaşadıkları görülmüştür. Sonuç olarak araştırma, müşteri memnuniyeti odaklı yönetim anlayışının öğretmen özerkliğini aşındırırken hesap verebilirlik uygulamalarını pedagojik gelişimden uzaklaştırarak performatif bir niteliğe dönüştürdüğünü ortaya koymuştur. Bu doğrultuda araştırmada öğretmen özerkliğini destekleyen, mesleki yargıyı güçlendiren ve pedagojik gelişimi merkeze alan okul politikalarının geliştirilmesi önerilmiştir.
Anahtar kelimeler: Göstermelik hesap verebilirlik, öğretmen özerkliği, özel okul
Kaynak gösterimi
Güventepe, G. B. ve Katıtaş, S. (2026). EBEVEYNLER MÜŞTERİYE DÖNÜŞTÜĞÜNDE: ÖZEL OKULLARDA ÖĞRETMEN ÖZERKLİĞİ ve GÖSTERMELİK HESAP VEREBİLİRLİK. Bildiri Özet Kitabı içinde. XII. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi.

