Bildiri · 2026

TÜRKİYE YÜZYILI MAARİF MODELİ’NİN OECD YAPAY ZEKÂ OKURYAZARLIĞI ÇERÇEVESİ AÇISINDAN İNCELENMESİ

XII. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi

Yazarlar

  1. Elif BARUTÇUSunan yazarSorumlu yazarOndokuz Mayıs Üniversitesi
  2. Şener ŞENTÜRKOndokuz Mayıs Üniversitesi

Öz

Bu araştırmanın amacı, OECD ve Avrupa Komisyonu tarafından geliştirilen Yapay Zekâ Okuryazarlığı Çerçevesinde (AILit) yer alan 19 yapay zekâ okuryazarlığı yeterliğinin Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM) Öğretim Programları Ortak Metni’ndeki karşılıklarını belirlemek ve modelin yapay zekâ okuryazarlığı açısından güçlü ve geliştirilmesi gereken yönlerini ortaya koymaktır. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı kapsamında doküman incelemesi yöntemiyle yürütülmüştür. Veri kaynaklarını OECD–Avrupa Komisyonu tarafından yayımlanan yapay zekâ okuryazarlığı çerçevesi ile Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yayımlanan Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Öğretim Programları Ortak Metni oluşturmuştur. Verilerin analizinde yönlendirilmiş içerik analizi kullanılmış; OECD çerçevesindeki 19 alt yeterlik önceden belirlenmiş analiz kategorileri olarak kabul edilmiştir. Yapay zekâ okuryazarlığı yeterlikleri, TYMM’nin kavramsal beceriler, fiziksel beceriler, eğilimler, alan becerileri, sosyal-duygusal öğrenme becerileri, erdem-değer-eylem çerçevesi ile sistem düşüncesi ve okuryazarlık becerileri olmak üzere yedi bileşeniyle karşılaştırılmıştır. Bulgular, 133 karar hücresinin %51,1’inde dolaylı veya kısmi eşleşme, %48,9’unda ise herhangi bir işlevsel karşılık bulunmadığını göstermiştir. Tam ve açık eşleşme düzeyinde herhangi bir bulguya rastlanmamıştır. Bununla birlikte OECD çerçevesindeki 19 yeterliğin tamamı TYMM’nin en az bir bileşeninde karşılık bulmuştur. En yüksek eşleşme oranı Sistem Düşüncesi ve Okuryazarlık Becerilerinde, en düşük oran ise Fiziksel Beceriler bileşeninde belirlenmiştir. Sonuç olarak TYMM, yapay zekâ okuryazarlığı için gerekli olan eleştirel düşünme, problem çözme, karar verme, etik farkındalık ve sistem düşüncesi gibi beceriler açısından güçlü bir temel sunmaktadır. Ancak yapay zekâya özgü kavramlar, algoritmik önyargı, veri mahremiyeti, üretken yapay zekâ ve yapay zekâ sistemlerinin çalışma mekanizmalarına ilişkin içeriklerin daha görünür ve sistematik biçimde programa entegre edilmesi gerekmektedir.

Anahtar kelimeler: Yapay zekâ okuryazarlığı, OECD, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli.

Kaynak gösterimi

Barutçu, E. ve Şentürk, Ş. (2026). Türkiye yüzyılı maarif modeli’nin oecd yapay zekâ okuryazarlığı çerçevesi açısından incelenmesi. Bildiri Özet Kitabı içinde. XII. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi.