Yazarlar
Öz
YAPAY ZEKÂ ÇAĞINDA DİJİTAL VATANDAŞLIK BECERİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİNE YÖNELİK SENARYO TEMELLİ BİR ÖLÇME ARACI GELİŞTİRME ÇALIŞMASI Yapay zekâ uygulamalarının eğitim ortamlarında ve günlük yaşamda yaygınlaşması, öğrencilerin dijital ortamlarda karşılaştıkları bilgi ve içerikleri değerlendirme biçimlerini önemli ölçüde etkilemiştir. Özellikle yapay zekâ destekli içeriklerin artması; bilgi doğrulama, dijital etik, sorumlu teknoloji kullanımı ve dijital katılım gibi becerilerin önemini artırmıştır. Bu gelişmeler, öğrencilerin yapay zekâ çağındaki dijital vatandaşlık becerilerinin belirlenmesine yönelik güncel ve nitelikli ölçme araçlarına duyulan gereksinimi ortaya koymuştur. Bu araştırmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin yapay zekâ çağındaki dijital vatandaşlık becerilerini belirlemeye yönelik senaryo temelli bir başarı testi geliştirmektir. Araştırma, test geliştirme deseni kapsamında yürütülmüştür. Alanyazın incelemesi sonucunda oluşturulan kuramsal çerçeve doğrultusunda “Yapay Zekâ ve Bilgi Okuryazarlığı”, “Dijital Etik ve Sorumluluk” ve “Dijital Katılım ve Vatandaşlık” olmak üzere üç boyut belirlenmiştir. Her boyut için beş gösterge tanımlanmış ve bu göstergeler temel alınarak kapsamı temsil eden bir belirtke tablosu hazırlanmıştır. Daha sonra öğrencilerin günlük yaşamlarında karşılaşabilecekleri durumlara dayalı, dört seçenekli çoktan seçmeli maddelerden oluşan otuz maddelik bir senaryo havuzu geliştirilmiştir. Hazırlanan maddeler alan uzmanları tarafından kapsam, anlaşılırlık ve hedef davranışı temsil etme açısından değerlendirilmiş; uzman görüşleri doğrultusunda gerekli düzenlemeler yapılmıştır. Ardından ön pilot uygulama gerçekleştirilmiş ve öğrencilerden madde anlaşılırlığına ilişkin geri bildirimler alınmıştır. Gerçekleştirilen pilot uygulama ile maddelerin anlaşılırlığı, öğrenci düzeyine uygunluğu ve uygulama sürecine ilişkin veriler elde edilmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda ölçme aracına son şekli verilmiştir. Psikometrik analizler kapsamında madde analizleri ve güvenirlik analizleri gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda maddeler yeniden gözden geçirilerek testin son biçimi oluşturulmuştur. Sonuç olarak, geliştirilen senaryo temelli başarı testinin ortaokul öğrencilerinin yapay zekâ çağındaki dijital vatandaşlık becerilerini belirlemede kullanılabilecek kapsam geçerliği sağlanmış, güncel ve işlevsel bir ölçme aracı olduğu değerlendirilmektedir.
Anahtar kelimeler: Dijital vatandaşlık, Yapay zekâ okuryazarlığı, Dijital etik, Senaryo temelli ölçme
Kaynak gösterimi
Özkur, Y. ve Güdül, A. (2026). Yapay zekâ çağında dijital vatandaşlık becerilerinin ölçülmesi: Ortaokul öğrencilerine yönelik senaryo temelli bir ölçme aracının geliştirilmesi. Bildiri Özet Kitabı içinde. XII. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi.

