Yazarlar
Öz
Yapay zeka (YZ) destekli teknolojilerin eğitim ortamlarına hızla entegre olması, öğrencilerin akademik yaşantılarını köklü biçimde dönüştürmektedir. Bu derleme çalışması, söz konusu dönüşümün psikolojik sürdürülebilirlik boyutunu ele almakta; öğrenci iyi oluşu, dijital öğrenme deneyimleri ve teknolojik adaptasyon süreçleri üzerindeki etkileri mevcut literatür ışığında incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, betimsel nitelikte bir literatür derlemesidir. PubMed, APA PsycINFO, Google Scholar ve ULAKBİM veri tabanlarında 2000–2025 yılları arasında yayımlanmış çalışmalar taranmıştır. Taramada "yapay zekâ ve eğitim", "öğrenci iyi oluşu", "dijital öğrenme", "teknostres", "teknolojik adaptasyon" ve "psikolojik sürdürülebilirlik" anahtar kelimeleri ile İngilizce karşılıkları kullanılmıştır. Yalnızca hakemli dergilerde yayımlanmış araştırma makaleleri, derleme ve sistematik derlemeler dahil edilmiş; 35–45 çalışma analize alınmıştır. İncelenen araştırmalar üç tema çerçevesinde ele alınmıştır: YZ araçlarının öğrenci psikolojisi üzerindeki etkileri, dijital öğrenme ortamlarında teknostres ve adaptasyon süreçleri ile eğitimde psikolojik sürdürülebilirlik modelleri. Bulgular incelendiğinde, YZ tabanlı araçların öğrenme süreçlerini kişiselleştirme, anlık geri bildirim sağlama ve akademik verimliliği artırma gibi katkılarının belgelendiği görülmektedir. YZ okuryazarlığı ve öz düzenleyici öğrenme stratejilerinin her ikisinin de akademik performansı ve psikolojik iyi oluşu anlamlı biçimde yordadığı bulunmaktadır. Bununla birlikte, YZ kullanımının psikososyal maliyetleri de araştırma gündemine girmektedir. Sosyal desteğin yalnızlık ile YZ kullanımı arasında aracı işlev gördüğü saptanmış; öğrencilerin YZ'yi birincil destek kaynağı olarak algıladığı durumlarda yalnızlık duygusunun arttığı gözlemlenmiştir. Yapısal eşitlik modeli ile yürütülen çalışmalar ise YZ sohbet robotu kullanımının, sosyal destek, psikolojik iyi oluş ve aidiyet duygusu gibi değişkenler göz önünde bulundurulduğunda akademik başarı üzerinde olumsuz etkiye sahip olduğuna işaret etmektedir. Teknostres de önemli bir psikolojik yük oluşturmakta; artan ekran süresi, sosyal izolasyon ve dijital araçlara uyum güçlüğü çeşitli zihinsel sağlık sorunlarına zemin hazırlamaktadır. Tüm bu bulgular, eğitimde YZ entegrasyonunun insan psikolojisini, ilişkiselliği ve anlam dünyasını doğrudan ilgilendiren bir süreç olduğunu göstermektedir. Dijital öğrenme ortamlarında öğrenci iyi oluşunun merkeze alınması, teknostresin azaltılmasına yönelik kurumsal destek mekanizmalarının geliştirilmesi ve YZ'nin insan ilişkisinin ikamesi değil tamamlayıcısı olarak konumlandırılması kritik önem taşımaktadır. Bu derlemenin psikoloji ve eğitim bilimleri alanında disiplinlerarası bir tartışmaya katkı sunması hedeflenmektedir.
Anahtar kelimeler: Yapay zeka, eğitimde sürdürülebilirlik, dijital öğrenme, psikolojik iyi oluş, teknolojik adaptasyon
Kaynak gösterimi
Nalbantoğlu, C. B., Balaban, E. N. ve Döner, C. (2026). Yapay zeka ve eğitimde psikolojik sürdürülebilirlik: Öğrenci iyi oluşu, dijital öğrenme ve teknolojik adaptasyon üzerine bir literatür derlemesi. Bildiri Özet Kitabı içinde. XII. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi.

