Bildiri · 2026

Eğitimdeki Sessiz Göç: Beyaz Kaçış

XII. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi

Yazarlar

  1. Aydın BALYERSunan yazarSorumlu yazarYıldız Teknik Üniversitesi
  2. Arslan BAYRAMArtvin Çoruh Üniversitesi
  3. Kenan ÖZCANAdıyaman Üniversitesi

Öz

Amerika Birleşik Devletleri'nde (ABD) beyaz öğrencilerin devlet okullarından özel okullara geçişi veya sosyo-ekonomik düzeyi yüksek semtlere göçü olarak kavramsallaştırılan "Beyaz Kaçış" olgusu, Türkiye'de tartışılmakta olan, sessiz ve derinden ilerleyen büyük bir toplumsal ayrışma tehlikesini işaret etmektedir. Bu olgu, Türkiye bağlamında sosyo-ekonomik olarak avantajlı ailelerin başarılı çocuklarını, göçmen ve dezavantajlı öğrenci sayısının arttığı okullardan alarak, sosyo-ekonomik düzeyi daha iyi semtlerdeki imkânları daha iyi okullara ya da özel okullara taşıması şeklinde kendini göstermektedir. Bu hareketlilik, kent içinde bir tür "beyin göçüne" yol açarak okulların demografik yapısını hızla değiştirme potansiyeli taşımaktadır. Bunun sonucunda bir yanda başarılı ve liderlik potansiyeli yüksek öğrencilerin toplandığı okullar, diğer yanda ise dezavantajlı, yoksul ve yoksun ailelerin çocuklarının yoğunlaştığı okullar ortaya çıkmaktadır. Bu durum; okullar arasındaki nitelik ve tercih edilirlik uçurumunu derinleştirmekte, toplumsal ayrışmanın ve potansiyel çatışmanın zeminini hazırlamakta, başarılı öğrencilerin aynı yerde yığılmasıyla keskin rekabete ve sosyal sermayenin zayıflamasına neden olmakta ve dezavantajlı okullarda ise rol model ve lider öğrenci kıtlığı riski doğurmaktadır. Bu problemden hareketle mevcut araştırma, eğitimde toplumsal ayrışma potansiyeline sahip "Beyaz Kaçış" olgusunu, İstanbul, Gaziantep, Kilis, Adıyaman ve Ankara illerinde nitel olgubilim (fenomenoloji) deseniyle incelemeyi amaçlamaktadır. Okul yöneticileri, öğretmenler ve velilerle yapılan derinlemesine görüşmelerde okul yöneticileri ve öğretmenlerin ortak görüşü, artan göçmen öğrenci sayısı nedeniyle okulların eğitim niteliğinin düştüğü ve bunun sonucunda "iyi öğrencilerin" özel okullara veya sosyo-ekonomik olarak daha iyi bölgelerdeki atölye, laboratuvar, kültür, sanat imkânları vb. olanaklara sahip ayrıcalıklı devlet okullarına yöneldiği şeklindedir. Yöneticiler, bu "iyi öğrenci kaybının" okullarının güç kaybetmesine ve tercih edilmemesine neden olduğunu vurgulamıştır. Görüşülen veliler ise ekonomik zorluklara rağmen çocuklarının daha nitelikli bir eğitim alması ve daha iyi sosyal ortamlarda bulunması amacıyla okul değişikliği yaptıklarını, ancak bu durumun yarattığı toplumsal rahatsızlığı da hissettiklerini dile getirmişlerdir. Araştırma sonuçları, eğitimde sosyal ayrışmayı hızlandıran bu durumun Türk eğitim sisteminde kent içinde ‘çift katmanlı’ bir yapıya yol açtığını ortaya koymakta; sorunun giderilmesi için acil, kapsamlı ve eşitlik temelli politika önlemlerinin hayata geçirilmesini gerekli kılmaktadır.

Anahtar kelimeler: Beyaz Kaçış, Sosyal Ayrışma, Göçmen Öğrenci, Eğitimde Nitelik Kaybı

Kaynak gösterimi

Balyer, A., Bayram, A. ve Özcan, K. (2026). Eğitimdeki Sessiz Göç: Beyaz Kaçış. M. E. Deniz ve Ü. Polat (Ed.), Tam Bildiri Kitabı - Cilt 2 içinde. Vizetek Yayıncılık Sanayi ve Limited Şirketi.