Yazarlar
Öz
Osmanlı Devleti’nde alfabe tartışmaları Tanzimat döneminde artan bürokratik ihtiyaçlar ve eğitimin yaygınlaştırılması için mevcut Osmanlı alfabesinde yapılması gereken bir dizi değişiklikleri içeren önerilerle başlamıştır. Dönemin önemli düşünürleri Münif Paşa, Namık Kemal, Ali Suavi, bu konuda çeşitli görüşler öne sürerek Osmanlı toplumunda geri kalmışlığın ve okur-yazar oranının arttırılması için öncelikle alfabe sorununun çözüme kavuşturulması gerektiğini ifade etmişlerdir. Meşrutiyet döneminde de eğitimin yaygınlaştırılamaması ile ilgili tartışmalar büyük bir ilgiyle devam etmiş, bu konuda ileri sürülen çözüm önerileri teori düzeyinden uygulama düzeyine geçirilmeye başlanmıştır. Basılan bazı ders kitaplarında, yayınlanan bazı gazete ve dergilerde alfabenin daha kolay ve hızlı okunmasını sağlama konusunda örnekler ortaya konulmuştur. Yine bu dönemde Enver Paşa’nın girişimiyle askeri yazışmalar için de bir alfabe ıslahatı denenmiştir. Cumhuriyet döneminde ise alfabe tartışmaları sadece aydınların ele aldığı bir konu olmaktan çıkmış, devletin bir eğitim sorunu olarak görülmüştür. Bu dönemde eğitimin toplumun bütününe yaygınlaştırılması için çeşitli girişimlerde bulunulmuştur. Eğitim sorununun alfabe boyutuna köklü bir çözüm bulabilmek için Tevhid-i Tedrisat Kanunu ve Uluslararası Rakamların kabulü ile başlayan gelişmeler Latin alfabesi esasına dayalı yeni bir Türk alfabesinin kabul edilmesiyle son bulmuştur. Bu araştırma Tanzimat Döneminden başlayarak Cumhuriyet döneminde Mustafa Kemal Paşa’nın öncülüğünde gerçekleştirilen Alfabe reformunun tarihsel sürecinin eğitim-öğretim boyutunu kapsamaktadır. 1926 yılında Resimli Gazete, İkdam, Tevhid-i Efkâr ve Akşam gazeteleri Latin harflerine karşı çıkarken, 1928’de İkdam yeni harfleri halka öğretmek amacıyla kurslar açmış, Akşam gazetesi de yayınlarıyla Harf İnkılabı’nı destekleme yolunu seçmiştir. Yeni Türk harflerinin kabulü Avrupa’da da büyük ilgi uyandırmış, New York Times Harf İnkılabı ile Mustafa Kemal en büyük hayalini gerçekleştirdi derken, National Geographic Magazine Harf İnkılabı’nı konu eden özel bir sayı yapmıştır. Selânik’te çıkan Apogevmatini gazetesi Harf İnkılabı’nı dünya tarihinde eşi benzeri olmayan bir yenilik olarak değerlendirirken, İtalyan Messaggero Harf İnkılabı’nı, Türk rönesansı olarak görmüştür. Araştırma verileri döneme ilişkin, arşiv kaynakları, gazete ve dergiler, tetkik eserler, makaleler, tezler ve anılardan toplanacaktır. Bulgular ışığında, dönemin alfabe ile ilgili eğitim ve öğretim tartışmalarının basına ve topluma yansımaları değerlendirilecektir.
Anahtar kelimeler: Osmanlı, Alfabe, Tanzimat, Meşrutiyet, Cumhuriyet, Eğitim, Basın
Kaynak gösterimi
Polat, Ü. (2025). Osmanlı devleti’nden türkiye cumhuriyeti’ne eğitim’de moderneleşmede basına yansıyan harf inkilabı tartışmaları. Bildiri Özet Kitabı içinde. XI. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi.

