Bildiri · 2025

SİMGESEL DÜZENİN KRİZİ: YAPAY ZEKÂ MÜZİK OLUŞTURUCULARI, TELİF HAKLARI VE MÜZİK ENDÜSTRİSİ

XI. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi

Yazarlar

  1. Selim TANSunan yazarSorumlu yazarAnkara Müzik ve Güzel Sanatlar Üniversitesi

Öz

Bu çalışma, yapay zekâ (YZ) müzik oluşturucularının telif hakları alanında yol açtığı tartışmaları ele almaktadır. Müzik endüstrisi, farklı ulusal uygulamalara rağmen uzun süredir uluslararası anlaşmalarla kurumsallaşmış bir simgesel düzene sahiptir. Eser sahipliği, özgünlük, yaratıcılık ve emeğin değeri düzenin merkezinde yer alırken; manevi ve mali haklar, bağlantılı haklar, adil kullanım (fair use) ve senkronizasyon hakları (sync rights) ise işleyişe yön veren uygulamaları teşkil eder. Ancak 2023 sonrasında Suno ve Udio gibi YZ müzik oluşturucularının mevcut müzikleri eğitim verisi olarak işleyerek “yeni” eserler üretebilmesi, telif haklarının temel kavramlarını tartışmaya açmıştır. 2024’te RIAA ve büyük müzik şirketleri, Suno ve Udio’nun telif haklı müzikleri izinsiz biçimde eğitim verisi olarak kullandığı iddiasıyla yasal süreç başlatmıştır. Öte yandan Suno’nun üyelik sistemine göre farklılaşan kullanım koşulları, ücretsiz kullanıcılardan farklı olarak pro-premier kullanıcılara ürettikleri müzikleri YouTube, Spotify ve Apple Music gibi platformlarda ticarileştirme hakkı tanımaktadır. Böylece basit bir istemle saniyeler içinde müzik üretilebilse dahi Suno, kullanıcıyı eserin yazarı (auteur) olarak konumlandırır. Bu durum eğitim verilerinin telif haklı müziklerden oluşabileceği ihtimali dikkate alındığında ciddi bir ihtilaf yaratmakta; telif haklarının yaratıcılıkla özdeşleşmiş meşruiyetini aşındırarak hak sahipliğinde bir kriz tetiklemektedir. Çalışma, arşiv taramasına dayalı güncel hukuki tartışmalar ve akademik metinlerin nitel analizine odaklanır. Bu bağlamda müzik oluşturucularının telif hakları alanında pek çok çelişki ve boşluk yaratarak simgesel düzeni nasıl altüst ettiği ve travmatik “gerçeğe” işaret ettiği Lacancı bir gözle irdelenir. Sonuç olarak çalışmada, YZ müzik oluşturucuları teknolojik bir atılımın ötesinde müzik endüstrisinin hukuki ve ideolojik işleyişini açığa çıkaran bir kırılma anı olarak değerlendirilmektedir.

Anahtar kelimeler: Yapay zekâ müzik oluşturucuları, telif hakları, müzik endüstrisi, simgesel düzen, Lacan

Kaynak gösterimi

Tan, S. (2025). Simgesel düzenin krizi: Yapay zekâ müzik oluşturucuları, telif hakları ve müzik endüstrisi. Bildiri Özet Kitabı içinde. XI. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi.