Yazarlar
Öz
Bu çalışma, 2022 sonrası dönemde hızla gelişen istem (prompt) merkezli üretken yapay zekâ (YZ) teknolojilerinin, müzik üretiminde dilin işlevini nasıl dönüştürdüğünü incelemektedir. Birçok kültürde dilin müziğe ilişkin rolü ve kelime haznesi farklılık gösterse de müziğin üretimi, aktarımı ve alımlanmasında belirleyicidir. Merriam’ın “kavram-davranış-ses” modeli, müziksel ses ve davranışların dilsel düzeyde kavramsallaşmasının karşılıklı ve geri dönüşlü bir süreç olarak işlediğini ortaya koyar. Yine etnomüzikolojinin antropolojiden ödünç aldığı etnobilim veya etnoteori kavramı, farklı kültürlerin müziksel süreçlere nasıl bir terminolojiyle yaklaştığını anlamaya çalışır. Örneğin Batı müziğinde tempo ve gürlük gibi birçok müziksel bileşenin aktarımında dilin yeri sabitken, caz ve popüler müziklerde sıfatlar (cool, hot vb.) müziği tanımlama ve estetik boyutunu ifade etmede öne çıkar. Geleneksel olarak Batı merkezli beste ve icra pratiklerinde teori ve notasyonun hâkimiyeti söz konusu olsa da üretken YZ’ler, dil ve terminolojiyi müziksel çıktının temel belirleyicilerinden biri hâline getirmektedir. Bu çalışmada dil, istemler çerçevesinde hem eklentilerin (plugin) yönlendirilmesi hem de müzik üretimi/bestesi bağlamlarında irdelenir. Örneğin SynthGPT, DrumGPT gibi eklentiler yanında gitar amfisi Positive Grid Spark, dil aracılığıyla tını ve müziğin şekillenmesine örnek teşkil ederken; Suno ve Udio gibi platformlar metinden-müziğe (text-to-music) üretime örnek oluşturur. İlgili örnekler çalışmada, nitel bir yaklaşımla çevrimiçi gözlem ve teorik değerlendirmeler üzerinden ele alınır. Bu çalışma, başta etnomüzikolojik perspektif olmak üzere Barthes’ın göstergebilimi, Bourdieu’nün kültürel sermaye yaklaşımı ve Agamben’in “buyruk” ediminin arkeolojisine ilişkin yorumlarından hareketle üretken YZ, dil ve müzik ilişkisini tartışır. Sonuç olarak çalışma, müzikte üretken YZ’lerin çoğunlukla Batı merkezli bir terminolojiye sahip olduğunu, kullanıcıların dile dair kültürel sermaye farklılıklarının üretimde belirleyici rol oynayabildiğini ve günümüzde dilin giderek bir tür “çalgı” işlevi üstlenebildiğini göstermektedir.
Anahtar kelimeler: Üretken yapay zekâ, dil, müzik, müzik üretimi
Kaynak gösterimi
Tan, S. (2025). Üretken yapay zekâ, dil ve müzik: Müzik üretiminde dilin dönüşen rolü. Bildiri Özet Kitabı içinde. XI. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi.

