Yazarlar
Öz
Bu çalışma, Türk edebiyatında insanın temsiline ilişkin tarihsel sürekliliği dijital çağ bağlamında yeniden ele almakta ve “dijital insan” kavramını incelemektedir. Türk edebiyatında insan, destanlardan modern romanlara kadar değişen biçimlerde temsil edilmiştir: Dede Korkut Hikâyeleri’nde topluluk kimliği ve kahramanlık, Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun Yaban’ında bireysel ve toplumsal yabancılaşma, Ahmet Hamdi Tanpınar’ın Saatleri Ayarlama Enstitüsü’nde ise modernleşme ve zamanın ironisi öne çıkar. Dijitalleşme süreciyle birlikte bu insan temsilleri yeni araçlar aracılığıyla yeniden okunabilir hâle gelmiştir. Çalışmanın temel amacı, Türk edebiyatındaki insan temsillerini dijital beşerî bilimler yöntemleriyle çözümlemek ve dijital çağda bu temsillerin nasıl dönüştüğünü ortaya koymaktır. Araştırma, üç boyut üzerine odaklanmaktadır: (1) hikâye haritaları aracılığıyla edebî mekânların görselleştirilmesi, (2) sosyal ağ analizleriyle karakterler arası ilişkilerin yapısal olarak çözümlenmesi, (3) üretici yapay zekâ kullanılarak edebî karakterlerin alternatif bağlamlarda yeniden üretilmesi. Yöntem açısından çalışma, karma yöntem yaklaşımıyla yürütülmüştür. Nitel olarak yakından okuma ve içerik analizi uygulanmış, nicel olarak hikâye haritalama ve ağ analizi yapılmış, deneysel olarak da yapay zekâ üretimleri değerlendirilmiştir. Veri seti olarak Dede Korkut Hikâyeleri, Yaban ve Saatleri Ayarlama Enstitüsü seçilmiş; bu eserlerde insanın temsil biçimleri hem geleneksel hem de dijital yöntemlerle incelenmiştir. Bulgular, Dede Korkut’ta bireyin topluluk aidiyetini pekiştiren bir kahraman olarak konumlandığını; Yaban’da bireyin sosyal bağlardan koparak izole bir özneye dönüştüğünü; Saatleri Ayarlama Enstitüsü’nde ise zamanın ironik bir biçimde döngüsel olarak temsil edildiğini göstermektedir. Yapay zekâ deneyleri, bu karakterlerin günümüz dijital kültüründe yeniden üretilebileceğini ve “dijital insan” kavramına somut bir boyut kazandırdığını ortaya koymuştur. Sonuç olarak, dijital çağda edebî metinlerdeki insan temsilleri yalnızca teknik bir aktarım değil, aynı zamanda estetik, pedagojik ve etik dönüşümlerle yeniden şekillenmektedir. Estetik olarak anlatılar çoğullaşmakta, pedagojik olarak öğrencilerin edebiyatla etkileşimleri artmakta, etik olarak ise telif, özgünlük ve algoritmik önyargılar tartışılmaktadır. Bu makale, Türk edebiyatındaki insan temsillerini dijital yöntemlerle yeniden okumaya yönelik özgün bir model sunmaktadır.
Anahtar kelimeler: Dijital insan, Türk edebiyatı, hikâye haritaları, yapay zekâ, edebî temsil
Kaynak gösterimi
Şen, L. (2025). Hikâye haritalarından yapay zekâya: Türk edebiyatında dijital insan. Bildiri Özet Kitabı içinde. XI. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi.

