Bildiri · 2025

TÜRK AYDINLARININ MAARİF DAVASI: SAMİHA AYVERDİ, MÜMTAZ TURHAN ve NURETTİN TOPÇU ÖRNEĞİ

XI. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi

Yazarlar

  1. Ahmet KILIÇSunan yazarSorumlu yazarMEB

Öz

Bu araştırmanın amacı, 20. yüzyıl Türk eğitim tarihinde derin izler bırakmış üç önemli fikir ve eğitim insanı olan Samiha Ayverdi (1905-1993), Mümtaz Turhan (1908-1969) ve Nurettin Topçu’nun (1909-1975) Türk maarifine ilişkin bakış açılarını karşılaştırmalı olarak incelemektir. Türkiye’nin modernleşme sürecinde, özellikle Cumhuriyet’in kuruluşundan sonraki dönemde, eğitim alanında yaşanan dönüşümler yalnızca kurumların yapısını değil, aynı zamanda toplumun kültürel ve ahlâkî dokusunu da etkilemiştir. Bu bağlamda, dönemin düşünce dünyasına yön vermiş bu üç ismin eğitim anlayışlarının karşılaştırılması, hem tarihsel bağlamın hem de günümüz eğitim tartışmalarının anlaşılması açısından önem taşımaktadır. Karşılaştırmada; Ayverdi’nin Millî Kültür Meseleleri ve Maarif Davamız (1976), Turhan’ın Maarifimizin Ana Davaları ve Bazı Hâl Çareleri (1954) ve Topçu’nun Türkiye’nin Maarif Davası (1960) adlı eserleri temel alınmıştır. Bu eserler, dönemin eğitim sorunlarını ele alış biçimleri, çözüm önerileri ve ideal eğitim modeli tasavvurları açısından zengin bir perspektif sunmaktadır. Ayverdi, kültürel kimliğin korunmasını merkeze alan bir yaklaşım sergilerken; Turhan, bilimsel ve metodolojik temelli bir maarif anlayışını savunmuş; Topçu ise ahlâk eğitimi ve manevî değerlerini ön plana çıkaran bir eğitim felsefesi geliştirmiştir. Ayverdi, Turhan ve Topçu, yalnızca düşünce üretmekle kalmamış, aynı zamanda öğrencileri üzerinde doğrudan etki bırakan, fikirleriyle ve yaşam tarzlarıyla örnek olmuş rol model eğitimciler olarak tanınmışlardır. Türk maarifine dair ortaya koydukları tespit ve öneriler, günümüzde güncelliğini korumaktadır. Aynı dönemde yaşamış olmaları, benzer tarihsel, toplumsal ve siyasal koşullar altında geliştirdikleri görüşlerin hem ortak hem de farklı yönlerini karşılaştırmaya elverişli bir zemin oluşturmaktadır. Bu çalışmada söz konusu aydınların eğitim düşünceleri, öğrenci, öğretmen ve müfredat eksenleri çerçevesinde incelenmiştir. Ayrıca, Millî Eğitim Bakanlığına bağlı okullarda ilk kez uygulanacak olan Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli öğretim programının temel yaklaşımlarıyla da ilişkilendirilmiştir. Böylelikle, güncel bir eğitim reformunun tarihsel düşünce mirasıyla olan ilişkisi ortaya konulmaya çalışılmıştır. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı doğrultusunda tasarlanmış olup, veriler kapsamlı bir literatür taramasıyla elde edilmiştir. Bu yönüyle çalışma eğitim bilimi alanyazına özgün bir katkı sunmaktadır.

Anahtar kelimeler: Türk, Maarif, Samiha Ayverdi, Mümtaz Turhan, Nurettin Topçu.

Kaynak gösterimi

Kılıç, A. (2025). TÜRK AYDINLARININ MAARİF DAVASI: SAMİHA AYVERDİ, MÜMTAZ TURHAN ve NURETTİN TOPÇU ÖRNEĞİ. Bildiri Özet Kitabı içinde. XI. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi.