Yazarlar
Öz
Bu bildiri, modernleşme süreciyle hayatımıza giren dijital medya ve yapay zeka (AI) sistemlerinin aile sistemleri ve insan bağları üzerindeki dönüştürücü etkilerini incelemektedir. Çalışmanın temel amacı, yapay zekanın sadece işlevsel bir araç olmaktan çıkıp ilişkisel bir arkadaşa dönüşmesiyle birlikte, aile içi dinamikler, iletişim ve insan kimliği üzerindeki potansiyel olumlu ve olumsuz etkileri derinlemesine ele almaktır. Bu kapsamda, yapay zeka ve dijital medya okuryazarlığının, etik düzenlemelerin ve bilinçli kullanımın kritik önemi vurgulanmaktadır. Çalışma, dijitalleşme ve yapay zekanın aile sistemi üzerindeki etkilerini açıklamak amacıyla Bowen Aile Sistemleri Teorisi, Bronfenbrenner’ın Ekolojik Sistemler Teorisi, Teknoloji Kabul Modeli (TAM) ve Aile Dayanıklılık Kuramı olmak üzere dört tamamlayıcı kuramsal yaklaşım kullanmıştır. Bu çalışma, ikincil veri ve açık akademik kaynaklar üzerinden yürütülen nitel bir literatür sentezi niteliğindedir. Bulgular, yapay zeka ve dijital medya teknolojilerinin aile dinamikleri üzerinde hem fırsatlar hem de zorluklar sunduğunu göstermektedir. Fırsatlar arasında gelişmiş destek ve bakım (yaşlı bakımı robotları, AI odaklı ebeveynlik yardımcıları), duygusal destek ve yoldaşlık (AI keder arkadaşları, anı avatarları), iletişimi güçlendirme, ebeveyn eğitimi ve kişisel gelişim yer almaktadır. Ancak bu teknolojiler aynı zamanda ciddi zorluklar da yaratmaktadır: aşırı duygusal bağımlılık ve insan yakınlığının yerini alma riski, etik, gizlilik ve kişilik endişeleri, iletişim bozulmaları, aşırı maruz kalma ve bağımlılık, içerik kalitesi sorunları, nesiller arası farklılıklar, dijital eşitsizlikler, sağlık sorunları ve dijital haklar konusunda bilgi eksikliği. Sonuç olarak, dijital medya ve yapay zeka, aile sistemleri ve insan bağları için hem umut vadeden fırsatlar hem de dikkatle yönetilmesi gereken ciddi zorluklar sunmaktadır. İnsan onurunu, aracılığını ve ilişkisel derinliğini korumak için, yapay zeka ve dijital medya teknolojilerinin dikkatli bir şekilde yönetilmesi, etik ve düzenleyici tavsiyelerin geliştirilmesi ve aileler arasında yapay zeka ve dijital medya okuryazarlığının aktif olarak teşvik edilmesi hayati önem taşımaktadır. Bu, bireysel çözümlerden ziyade, kamu, özel sektör, sivil toplum kuruluşları, üniversiteler ve yerel yönetimlerin ortak katılımıyla gerçekleştirilecek çok aktörlü ve çok çözümlü bir yönetişim mekanizması gerektirmektedir.
Anahtar kelimeler: Yapay zeka, dijital medya, aile sistemleri, insan bağları, dijital okuryazarlık
Kaynak gösterimi
Can, E. Ş. (2025). Yapay zeka ve dijital medyanın aile sistemleri ve insan bağları üzerindeki dönüştürücü etkileri. Tam Bildiri Kitabı içinde. XI. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi.

