Yazarlar
Öz
Bu araştırmanın amacı, 5. sınıf öğrencilerinin eleştirel düşünme becerilerini geliştirmede temel erdemlerin (sorumluluk, sabır, cesaret ve adalet) nasıl bir rol oynadığını incelemektir. Araştırma, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin “erdem-değer-eylem” çerçevesinden hareketle, etik gelişim ile bilişsel gelişim arasındaki ilişkiyi sınıf içi uygulamalar yoluyla ortaya koymayı hedeflemektedir. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden eylem araştırması deseni temel alınarak yapılandırılmıştır. Uygulama, bir devlet okulunda öğrenim gören 54 beşinci sınıf öğrencisiyle, dört haftalık bir süreçte gerçekleştirilmiştir. Her hafta farklı bir erdeme odaklanan etkinlik temelli oturumlar planlanmış; öğrencilerin düşünsel katılımı, değer farkındalıkları ve gerekçelendirme becerileri gözlemlenmiştir. Veri toplama araçları olarak öğrenci çalışma kâğıtları, yazılı görüş formları, öğrenci ürünleri ve araştırmacı gözlem notları kullanılmıştır. Elde edilen veriler, betimsel analiz yöntemiyle değerlendirilmiş; öğrencilerin eleştirel düşünme becerilerinde, empati kurma ve farklı görüşleri değerlendirme gibi sosyal bilişsel yetkinliklerinde gelişme olduğu belirlenmiştir. Uygulama sürecinde elde edilen veriler, öğrencilerin eleştirel düşünme becerilerinde anlamlı gelişmeler olduğunu ortaya koymuştur. Öğrenci çalışma kâğıtları ve yazılı görüş formlarında, gerekçeli düşünme, alternatif bakış açılarını değerlendirme ve kendi yargılarını sorgulama eğilimlerinde artış gözlemlenmiştir. Özellikle sabır ve adalet gibi soyut değerlerle ilgili etkinliklerde, öğrencilerin bu kavramları günlük yaşamla ilişkilendirme ve çeşitli durumlarda bu değerlere uygun davranış örnekleri üretme becerilerinde ilerleme kaydedilmiştir. Sorumluluk temalı etkinliklerde öğrenciler, grup içi çalışmalarda kendi rollerini daha bilinçli üstlenmeye başlamış; cesaret temalı etkinliklerde ise farklı görüşleri ifade etme konusunda daha istekli ve açık bir tutum sergilemişlerdir. Rehber öğretmenin yönlendirmeleri ve güvenli ifade ortamı, öğrencilerin kendilerini daha rahat ifade etmelerine ve değer temelli düşüncelerini somut örneklerle desteklemelerine olanak tanımıştır. Betimsel analiz sonucunda, öğrencilerin eleştirel düşünme süreçlerini geliştirirken aynı zamanda etik farkındalıklarının da arttığı görülmüştür. Öğrenciler yalnızca bilgi temelli cevaplar vermekle kalmamış, bu cevapların değer temelli dayanaklarını da sorgulamaya başlamışlardır. Örneğin, bir öğrenci adalet temasında “herkesin eşit haklara sahip olması için bazen kendi isteğimden vazgeçebilirim” diyerek değer yönelimli bir düşünme becerisi sergilemiştir. Sonuç olarak, araştırma bulguları, değer temelli yapılandırılmış bir sınıf içi ortamın, özellikle rehber öğretmenin kolaylaştırıcı rolüyle birleştiğinde, eleştirel düşünmeyi etkin biçimde destekleyebileceğini ortaya koymaktadır.
Anahtar kelimeler: Eleştirel Düşünme Becerisi, Değerler Eğitimi, Eylem Araştırması, TYMM
Kaynak gösterimi
Sarican, E., Pehlivan, S., Kılıç, K. ve Bay, A. (2025). Etikten eleştirel düşünmeye bir yol çiziyoruz: Değer temelli eleştirel düşünme uygulamalarına ilişkin bir eylem araştırması. Bildiri Özet Kitabı içinde. XI. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi.

