Yazarlar
Öz
Bu çalışma; Osmanlı İmparatorluğu’nda Sultan IV. Mehmed’ in hükümdarlığı yılları içerisinde Silivrikapı’ daki Müteveffa İbrahim Paşa Vakfı’na tabi olup günümüzde Bulgaristan sınırları içerisinde yer alan Hezargrad (Razgrad) kazası reâyâsının göç etmesi üzerine, Sultan IV. Mehmed’in Hezargrad ve civarındaki kadılara gönderdiği 1662 tarihli fermanı konu edinmektedir. Kuruluşundan itibaren çok geniş bir coğrafyaya hızlı bir şekilde yayılım gösteren Osmanlı İmparatorluğu, fethettiği topraklarda muhtelif politikalar izleyerek söz konusu bölgede varlığını ve hâkimiyetini güçlendirmek istemiştir. Osmanlı İmparatorluğu’nda ekonominin temelini tarım ağırlıklı iktisadî faaliyetler ve bu faaliyetler çerçevesinde elde edilen vergi gelirleri oluşturmaktadır. Bu sebeple, üretimin ve buna bağlı olarak vergi gelirlerinin sürekliğinin sağlanması için reâyânın yerleşim yerlerini bırakıp gitmesini yasaklayan kanunlar konulmuştur. Her ne kadar caydırıcı önlemler alınmış olsa da toprağın verimsizliği, susuzluk, tarh olunan ağır vergiler, bulaşıcı hastalıklar, eşkıyalık faaliyetleri ve yerel yönetimden görülen kötü muamele gibi çeşitli sebeplerden ötürü reaya yerleştirildiği bölgelerden göç etmiştir. İncelemeye konu Sultan IV. Mehmed’ in 1662 tarihli fermanında; gelirleri Müteveffa İbrahim Paşa Vakfı’na bağlı Hezargrad kazasına tabi Zavid karyesi ve tevabii kuralarından göç etmek suretiyle vakıf gelirlerini sekteye uğratan reâyâdan gittikleri yerlerde avârız-hânesine kayıt olunmayanların kadimî yerlerine geri yerleştirilmesi emredilmektedir. Çalışmamızda ferman Latin harflerine transkripsiyon edilip, vakıf gelirlerinin önemine de atıf yapılarak Osmanlı İmparatorluğu’nun iktisadî ve idarî yönetim politikaları çerçevesinde değerlendirilecektir.
Anahtar kelimeler: Osmanlı, IV. Mehmed, Hezargrad, Göç.
Kaynak gösterimi
Özkan, H. (2022). Göçün idari ve iktisadi yansımasına bir örnek: Iv. mehmed’in 1662 tarihli fermanı. Bildiri Özet Kitabı içinde. VIII. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi.

