Yazarlar
Öz
Problem Durumu: Sosyal Kimlik Kuramı, grup içindeki liderliği etkileyen en önemli faktörün liderin prototipik olması ile açıklamaktadır (Hogg, 2001). Grup prototipi liderler, bireylerin değerlerini, normlarını, duygularını ve fikirlerini yansıtan (Knippenberg ve Hogg, 2003); “Ben’i” ve “Sen’i” ve “Biz’e” dönüştürebilen (Tajfel, 1975) liderler olarak tanımlanmaktadır. Yapılan çalışmalarda bireylerin mesleki değerlerine, fikirlerine, duygularına ve inançlarına değer veren grup prototipi liderlerin üyelerin performanslarını olumlu yönde artırdığı (Jacobson, Brooks, Giles, Johnson ve Ylimaki, 2007); işten ayrılma niyetlerini düşürdüğü (Tyler ve Blader, 2000); bireysel motivasyonlarını ve örgüte olan bağlılıklarını artırdığı ortaya çıkmıştır (Leithwood, Day, Sammons, Harris ve Hopkins, 2009). Üyeler üzerinde hem bireysel hem de örgütsel düzeyde birçok değişken açısından önemli bir etkiye sahip olan grup prototipi lider kavramını ele almak diğer bir ifadeyle grup prototipi bir okul müdürünün sahip olması gereken özelliklerin neler olduğunu öğretmen perspektifinden belirlemek ve bu doğrultuda grup prototipi liderlik ölçeği geliştirmek araştırmamızın temel amacıdır. Geliştirilen ölçek eğitim yönetimi alanındaki araştırmacılara veri toplama açısından kaynaklık edecektir. Araştırma Yöntemi: Çalışmada karma araştırma yöntemlerinden keşfedici sıralı desen kullanılmıştır. Araştırmada öğretmenlerin grup prototipi bir okul müdürüne ilişkin algılarını belirlemek için öğretmenlerle bireysel görüşmeler ve odak grup görüşmeleri yapılmış bu doğrultuda Grup prototitipi Liderlik ölçeği oluşturulmuştur. Bireysel görüşmeler ve odak grup görüşmelerinden elde edilen veriler betimsel analiz yöntemiyle tümevarımsal bir yaklaşımla ele alınmıştır. GPLÖ’nün geçerlilik aşamasında Uzman görüşü, Açımlayıcı Faktör Analizi, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Ölçüt Geçerliliği; güvenirlik aşamasında Test- Tekrar Test, %27 lik üst ve alt grup testleri, Madde Toplam- Kalan Korelasyonu aşamaları gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin AFA çalışması sürecinde 306, DFA çalışması sürecinde 400 öğretmen katılım sağlamıştır. Beklenen Sonuçlar: Ölçeğin kapsam geçerliliğinin sağlanması aşamasında 42 maddelik taslak form halindeki ölçeğin Lawshe tekniği sonrasında uzman görüşleri doğrultusunda 18 maddesi, AFA sürecinde de toplamda 7 maddesinin ölçekten çıkarılması sonrasında ilgili literatür ve uzman görüşleri doğrultusunda maddeleri oluşturulan GPLÖ’nün AFA sonuçlarına bakıldığında toplamda 17 maddeli, Temsil Etme- Özdeşleşme ve Lider Adaleti olmak üzere iki boyutlu bir yapısının olduğu görülmektedir. GPLÖ’nün ölçüt geçerliliğinin sağlanması aşamasında Göncü (2013) tarafından geliştirilen Grup Prototipi Liderlik Ölçeği ile araştırmacı tarafından geliştirilen GPLÖ arasında r=.57 düzeyinde pozitif yönlü ve anlamlı bir ilişki olduğu görülmektedir. GPLÖ’nün madde toplam ve madde kalan korelasyon değerlerine bakıldığında sırasıyla r=.50 ile r=.82 arasında değerler aldığı ifade edilebilir. GPLÖ’nün güvenirlik aşamasında ölçek maddelerinin %27'lik en düşük ve en yüksek gruplar arasında (p<.001) anlamlı olduğu ve maddelerin güvenilirlik düzeyinin yüksek olduğu, ayrıca maddelerin beklenen düzeyde ayırt edici özellik gösterdiği görülmektedir. GPLÖ’nün test tekrar test sonucunda ulaşılan puanların aralarındaki Pearson Korelasyon katsayı değerleri r=.31 ile r=.78 arasında değişmektedir. Test tekrar test uygulaması pozitif ve anlamlı olarak bulunmuştur (p<.05). Bu sonuçlar, ölçeğin yapı geçerliliğinin zaman içinde değişmediğini göstermektedir. Ölçekte ters madde bulunmamakla birlikte ölçekten toplam puan alınabilmektedir. GPLÖ’nün Temsil Etme- Özdeşleşme boyutu toplam varyansın %56.58'ini; Lider Adaleti boyutu ise %8.24'ünü açıklamaktadır. Temsil Etme- Özdeşleşme faktörüne ilişkin Cronbach alfa iç tutarlılık katsayısının .84, Lider Adaleti faktörünün .89 ölçeğin toplam iç tutarlılık katsayısının ise .76 olduğu görülmektedir. GPLÖ’ye ilişkin DFA sonuçlarına incewlendiğinde [χ2/sd = 3.515 SRMR= .03, GFI= .88, AGFI= .85, NFI= .90, NNFI / TLI= .91, CFI= .97, RMSEA= .79] kabul edilebilir uyum indekslerine sahip olduğu görülmektedir (Munro, 2005; Özdamar, 2016; Schreiber, Nora, Stage, Barlow and King, 2006; Stockemer, 2019). GPLÖ’nün uyum indeksi değerleri göz önünde bulundurulduğunda modelin iyi bir uyuma sahip olduğu ve kabul edilebilir bir model olduğu ifade edilebilir. Kaynakça: Day, C., Sammons, P., Hopkins, D., Harris, A., Leithwood, K., Gu, Q., ... & Kington, A. (2009). The impact of school leadership on pupil outcomes. Final report. Hogg, M. A. (2001). A Social İdentity Theory of Leadership. Personality and Social Psychology Review, 5(3): 184-200. Jacobson, S. L., Brooks, S., Giles, C., Johnson, L., & Ylimaki, R. (2007). SuccessfulLeadership in Three High-Poverty Urban Elementary Schools. Leadership and Policy in Schools, 6: 291–317. Özdamar, K. (2016). Eğitim, sağlık ve davranış bilimlerinde ölçek ve test geliştirme yapısal eşitlik modellemesi. Eskişehir: Nisan Kitabevi Yayınları. Stockemer, D., Stockemer, G., & Glaeser, J. (2019). Quantitative methods for the social sciences (Vol. 50, p. 185). Cham, Switzerland: Springer International Publishing. Tyler, T. R. & Blader, S. L. (2000). Cooperation in Groups: Procedural Justice, Social İdentity and Behavioral Engagement. Philadelphia: Psychology Pres. Tajfel, H. (1975). The exit of social mobility and the voice of social change: Notes on the social psychology of intergroup relations. Social Science Information, 14(2): 101-118. Van Knippenberg, D., & Hogg, M. A. (2003). A Social İdentity Model of Leadership Effectiveness in Organizations. Research in Organizational Behavior, 25: 243-295.
Anahtar kelimeler: Lider, Grup Prototipi Lider, Ölçek Geliştirme
Kaynak gösterimi
Asmaz, A. ve Özgenel, M. (2024). Grup Prototipi Liderlik Ölçeği. Bildiri Özet Kitabı içinde. X. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi.

