Yazarlar
Öz
Problem Durumu: Problem Durumu: Osmanlı İmparatorluğu'nda sultanlar ve şairler arasındaki himaye ilişkisi, edebi üretimi ve şairlerin prestijini nasıl etkilediği üzerine odaklanılmaktadır. II. Bayezid dönemi (909-917 Hicri) saray kayıtlarına dayanarak, şairlere verilen ödüllerin miktarları, verilme nedenleri ve ödüllerin zaman içindeki seyri incelenecektir. Literatür Taraması: Max Weber'in patrimonyal monarşiler üzerine çalışmaları ve Osmanlı İmparatorluğu'nda himaye geleneği hakkında önemli kaynaklar bulunmaktadır. II. Bayezid dönemi ödüllerine dair arşiv kayıtları ve Ömer Lütfi Barkan ile İsmail Erünsal'ın çalışmaları, bu çalışmanın temelini oluşturmaktadır. Bu literatür, Osmanlı sultanlarının şairleri destekleme politikaları ve şairlerin ödüllendirilme yöntemleri hakkında değerli bilgiler sunmaktadır. Problemin Önemi: Bu çalışma, Osmanlı İmparatorluğu'nda sanat ve edebiyat himayesinin, özellikle II. Bayezid dönemindeki uygulamalarını anlamak için önemlidir. Şairlerin ödüllendirilmesinde edebi üretim mi yoksa prestij mi daha etkili olmuştur sorusu, dönemin sosyo-kültürel ve politik dinamiklerini anlamamıza yardımcı olacaktır. Araştırmanın Sosyal ve Yaygın Etkileri: Bu araştırma, Osmanlı edebi ve kültürel mirasına ışık tutarak, dönemin sosyal ve politik yapısını daha iyi anlamamıza olanak tanıyacaktır. Aynı zamanda, himaye sisteminin sanat ve edebiyat üzerindeki etkilerini göstererek, günümüz sanat destekleme politikalarına da katkı sağlayabilir. Araştırmanın Literatüre Katkıları: Çalışma, II. Bayezid dönemindeki şair-patron ilişkilerini ve ödüllendirme usullerini analiz ederek, Osmanlı edebiyat tarihine yeni bakış açıları kazandıracaktır. Ayrıca, arşiv belgelerinin detaylı incelenmesi, literatürde eksik olan bilgilerin tamamlanmasına yardımcı olacaktır. Yapay Zeka çalışmalarıyla daha kısa zamanda istatistiksel çalışmaların daha rahat yapılabileceğini ortaya koymaktadır. Araştırma Yöntemi: Araştırma Yöntemi Araştırma Tasarımı: Bu araştırma, doküman tarama ve nicel araştırma yöntemlerini kullanmaktadır. II. Bayezid dönemi (909-917 Hicri) arşiv kayıtları incelenerek, şairlere verilen ödüllerin miktarları, verilme nedenleri ve zaman içindeki değişimleri analiz edilmiştir. Evren ve Örneklem: Araştırmanın evreni, II. Bayezid dönemi Osmanlı sarayında himaye edilen şairler ve onların edebi üretimleridir. Örneklem ise bu döneme ait arşiv kayıtlarında yer alan şairler ve onlara verilen ödüllerdir. Veri Toplama Yöntemleri: Veriler, II. Bayezid dönemi arşiv belgelerinden toplanmıştır. Bu belgeler, şairlere verilen ödüllerin kayıtlarını içermektedir. Veri Analizi: Toplanan veriler Excel ortamına aktarılarak, Chatgpt ile birlikte çeşitli istatistiksel analizler yapılmıştır. Ödüllerin miktarları, verilme nedenleri ve zaman içindeki değişimleri grafik ve tablolarla somutlaştırılmıştır. Beklenen Sonuçlar: Beklenen / Geçici Sonuçlar: Araştırma, II. Bayezid döneminde şairlere verilen ödüllerin sistematik bir şekilde analiz edilmesini sağlayacak ve bu dönemde sarayın edebi himaye politikaları hakkında önemli bilgiler sunacaktır. Elde edilen veriler, şairlerin ödüllendirilmesinde edebi üretim mi yoksa prestij mi daha etkili olmuştur sorusuna yanıt verecektir. Bu çalışma, Osmanlı İmparatorluğu'nda sanat ve edebiyatın desteklenmesi konusunda yeni bakış açıları kazandıracaktır. Kaynakça: Kaynakça Açıkgöz, Mustafa. II. Bâyezîd Devri İn’âmât Defteri (Muharrem-Zilhicce 910/Haziran- Mayıs 1504-1505). Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, 1996. Albayrak Sak, Vesile. Kanunî’nin Şiir ve Şair Sevmeyen Paşaları: Rüstem Paşa ve Ayas Paşa. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 49 (2023), s. 99-110. Barkan, Ömer Lûtfi. “İstanbul Saraylarına Ait Muhasebe Defterleri.” Belgeler 9 (1979), s. 296-380. https://chatgpt.com/c/bc1133a8-2b41-43c0-8fc1-4e1b494f163e Erişim Tarihi: 12.06. 2024. Çakır, Baki. Osmanlı Devleti’nin Bilinen En Eski (1495-1496) Bütçesi ve 1494-1495 Yılı İcmali. Osmanlı Araştırmaları 47 (2016), s. 113-145. Erünsal, İsmail. “Türk Edebiyatı Tarihine Kaynak olarak Arşivlerin Değeri.” Türkiyat Mecmuası XIX (1979), s. 213-222. Erünsal, İsmail. “Türk Edebiyatı Tarihinin Arşiv Kaynakları II Kanuni Sultan Süleyman Devri’ne Ait Bir İn‘âmât Defteri.” Osmanlı Araştırmaları 4 (1984), s. 1-19. Erünsal, İsmail. “Türk Edebiyatı Tarihinin Arşiv Kaynakları V, XVI. Asır Divan Şairleriyle İlgili Bazı Arşiv Kayıtları.” Türklük Araştırmaları VII (1992), s. 243-258. Erünsal, İsmail. Edebiyat Tarihi Yazıları: Arşiv Kayıtları Yazma Eserler ve Kayıp Metinler. Hazırlayan Hatice Aynur. İstanbul: Dergâh, 2016. Erünsal, İsmail. Edebiyat Tarihi Yazıları: Arşiv Kayıtları Yazma Eserler ve Kayıp Metinler. Hazırlayan Hatice Aynur. İstanbul: Timaş, 2024. Gök, İlhan. Atatürk Kitaplığı M.C. O.71 Numaralı 909-933/1503-1527 Tarihli İn’âmât Defteri (Transkripsiyon-Değerlendirme). Yayınlanmamış Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, İstanbul, 2014. Gökdoğan, Melek Dosay. “Osman Gazi’den Mehmed Vahideddin’e Osmanlı Bilimi ve Kültürü.” Türkler Ed.: Hasan Celal Güzel vd. Yeni Türkiye Yay. C.11 (2002), s. 175-209. Güler, Kadir ve Kerim Yaşar. Divan Şiirinde Caize (Şair-Patron-Hami İlişkisi) Üzerine Değerlendirmeler. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 18 (2015). https://www.ttk.gov.tr/tarih-cevirme-kilavuzu/ E.T.: 12.12.2023. Durmuş, Tuba Işınsu. Şair ve Sultan: Osmanlı’da Edebi Himaye. İstanbul: Muhit Kitap, 2021. Durmuş, Tuba Işınsu. Yöneticilere Sunulan Kasideler Üzerinden Osmanlı Edebî Himaye Geleneğinin Seyri. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi 25 (2020), s. 191-275. İnalcık, Halil. Şâir ve Patron: Patrimonyal Devlet ve Sanat Üzerinde Sosyolojik Bir İnceleme. Doğu Batı. Sayı, 5. Ankara, 2005. İsen, Mustafa ve Durmuş, Tuba Işınsu. Kılıcın ve Kalemin Sultanları. İstanbul: Muhit Kitap, 2021. Kazan, Hilal. "Osmanlı Sarayının Sanatı Himayesinin Mali Boyutları (XVI. Asrın İlk Çeyreğinde II. Bayezid’In İnamat Defteri Çerçevesinde)." İstanbul Üniversitesi Tarih Dergisi 47 (2009), s. 105-120. Kazan, Hilal. XVI. Asırda Sarayın Sanatı Himayesi. İstanbul: İSAR Vakfı Yayınları, 2010. Sungurhan, Aysun. Klasik Türk Edebiyatında Îdiyye “Bayram Şiirleri” (İnceleme-Şiirler). Ankara: Grafiker Yayınları: 2011. Tezcan, Esma. Pargalı İbrahim Paşa Çevresindeki Edebi Yaşam, Bilkent Üniversitesi Ekonomi ve Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara, 2004. Turan, Şerafeddin "Bayezid II", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/bayezid-ii (22.05.2024). Unan, Fahri. “Osmanlı Resmî Düşüncesinin “İlmiye Tariki” İçindeki Etkiler: Patronaj İlişkisi”, Türk Yurdu, 45, s. (391), 33-42. Ankara. Yakupoğlu, Cevdet. II. Bayezid’in Oğlu Şehzade Mahmud’un Hayatı ve Faaliyetleri. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 6(2010), s.319-339.
Anahtar kelimeler: Ödül, Patron, Saray, Şair, Yapay Zeka.
Kaynak gösterimi
Duman, A. (2024). Osmanlı’da Sarayın Şairi Edebî Yönden Değerlendirmesi ve Ödüllendirmesi: Yapay Zekâ Destekli Bir İnceleme. Bildiri Özet Kitabı içinde. X. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi.

