Bildiri · 2024

Okul Öncesi Dönem Hikâye Kitaplarının Örtük Değerler Açısından İncelenmesi

X. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi

Yazarlar

  1. Nurten KARADENİZ İPEKSunan yazarSorumlu yazarOndokuz Mayıs Üniversitesi
  2. Bayram ÖZEROndokuz Mayıs Üniversitesi

Öz

Problem Durumu: Okul öncesi dönem, gelişimin her alanında yoğun bir dinamizmin yaşandığı, fiziksel, zihinsel, duygusal, ahlaki gelişimin pek çok yönden temellerinin atıldığı önemli bir süreçtir. Çocukluk döneminde kazanılan değerler ve tutumlar, bireylerin bilgilerini şekillendirmeye devam etmekte ve hayat boyunca vereceği kararlarda etkili olmaktadır. Aynı şekilde, bu değerlerin yapısının aktarılması da bu süreçle mümkün hale gelmektedir (Fowler, 2004, akt. Oruç, 2010; Hildebrandt & Zan, 2008, akt. Oruç, 2010; Piaget, 2002, akt. Oruç, 2010). Bu dönemde değerlerin aktarılmasında önemli bir rol üstlenen hikâye kitapları, değerler eğitiminin bir aracı olarak kullanılmaktadır. Kitap içeriklerinin, değerler eğitimine uygun olarak hazırlanması ve anlaşılır bir dille sunulması gereklidir. Bu kitaplar, çocukların okuma alışkanlığı kazanmalarının yanı sıra, değerler eğitimine de önemli katkılar sağlamaktadır. Buradan hareketle Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yayımlanan “Eğitimde Birlikteyiz” hikâye kitapları, çeşitli değerler kazandırmayı amaçladığını söylemek mümkündür. Araştırmaya ilişkin literatür incelendiğinde, bu kitaplarda yer alan değerlerin görseller açısından incelenmesine yönelik çok sayıda çalışmaya rastlanmamıştır. Bu bağlamda bu araştırmada elde edilen verilerin alan yazına katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Araştırma Yöntemi: Bu çalışmada, araştırmanın amacına uygun olarak nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Nitel araştırma, insanların potansiyellerini ve sosyal yapıları anlamalarına yardımcı olan bir bilgi üretme yöntemidir. Nicel araştırmadan farklı olarak, sayısal veriler yerine derinlemesine ve ayrıntılı veri toplama ve analiz tekniklerine dayanır. Araştırmacılar, katılımcı gözlem, derinlemesine mülakatlar, odak grup görüşmeleri ve doküman analizi gibi teknikler kullanarak insanların deneyimlerini ve algılarını anlamaya çalışır. Morgan (1996), nitel araştırmanın sosyal dünyayı katılımcıların bakış açısıyla anlamaya olanak tanıdığını vurgular. Bu yöntem, araştırmacıların sosyal yapılar ve bireyler arasındaki etkileşimler gibi karmaşık olguları incelemelerine olanak tanır. Araştırmacının sürece aktif katılımı ve kendi önyargılarını fark etmesi, elde edilen bulguların doğruluğunu artırır. Bu araştırma için nitel araştırma türü olan doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Doküman analizi, araştırılması amaçlanan olgu veya olaylar hakkında bilgi sağlayan yazılı kaynakların sistematik ve derinlemesine incelenmesini içerir. Bağımsız bir yöntem olarak kullanılabilmesinin yanı sıra, mülakatlar, gözlemler ve anketler gibi diğer veri toplama yöntemleriyle birlikte de uygulanarak verilerin doğrulanmasını ve zenginleştirilmesini sağlar. Doküman analizinin araştırma sürecinde geniş bir perspektif sunarak, mevcut bilgi birikimini ve literatürü anlamada kritik bir rol oynadığını vurgulamaktadır (Yıldırım ve Şimşek (2013). Beklenen Sonuçlar: Okul öncesi dönemde kullanılan “Eğitimde Birlikteyiz” kitaplarının aldığı değerler, değer sıklıkları ede modeline (adalet, aile bütünlüğü, çalışkanlık, dostluk, duyarlılık, dürüstlük, estetik, mahremiyet, merhamet, mütevazılık, özgürlük, sabır, sağlıklı yaşam, saygı, sevgi, sorumluluk, tasarruf, temizlik, vatanseverlik ve yardımseverlik) göre incelenmiştir. Bulgulara göre incelen (19) “Eğitimde Birlikteyiz” kitaplarında toplamda 325 değere yer verildiği tespit edilmiştir. Araştırmada değerlerin dağılımına göre en sık işlenen değerlerin dostluk (40), aile bütünlüğü (37), sevgi (37), duyarlılık (35), estetik (31) olduğunu ortaya koymuştur. Diğer değerlerin sıralaması ise yardımseverlik (26), sorumluluk (24), çalışkanlık (18), merhamet (14), özgürlük ve sağlıklı yaşam (11), sabır (10), saygı (9), temizlik (7), dürüstlük, mahremiyet ve mütevazılık (4), vatanseverlik (2), tespit edilmiş olup tasarruf değeri ise (0) hiç rastlanmamıştır. Araştırmada kitapların verdiği değerler açısından bulgulara bakıldığında “Kamp Ateşi” adlı kitap (46) değer ile en çok değere yer veren kitap olduğu görülmüştür. Benzer çalışmalar incelendiğinde kitaplarda en sık vurgulanan değerler arasında sevgi ve yardımseverlik değerlerinin öne çıktığı görülmektedir. Korkmaz ve Yorulmaz (2021) tarafından yapılan Grimm Masalları incelemesinde, en sık rastlanan değerlerin sevgi ve yardımseverlik olduğu görülmektedir. Yine benzer çalışmalardan biri olan Bağcı (2013), çocuklara yönelik yazılan kitaplarda en sık karşılaşılan değerlerin yardımseverlik, paylaşma ve sorumluluk olduğunu belirlemiştir. Bu bağlamda alan yazında yer alan çalışmalara bakıldığında bu araştırmanın yapılan çalışmalarla örtüştüğü görülmektedir. Aynı zamanda değerler eğitiminin öğrenme sürecinde sıklıkla yer verilmesi, çocukların sosyal ve duygusal gelişimlerini desteklediği öngörülmektedir. Sosyal duygusal öğrenme, yalnızca diğer alanlardaki gibi bilgi ve yeteneklerin kazanılmasına odaklanmakla kalmaz, aynı zamanda değerlerin, inançların, tutumların ve günlük davranışların değiştirilmesine veya iyileştirilmesine de önem verir. Sosyal duygusal öğrenme, yalnızca bireysel sağlıkla ilgili değil, aynı zamanda sağlıklı ilişkiler ve yardımsever bir toplum oluşturmakla da ilgilidir (Hromek ve Roffey, 2009). Öğretmenlerin çoğu, değerler eğitiminin en çok çocukların sosyal ve duygusal gelişimini, en az ise motor becerilerini etkilediğini vurgulamıştır. Üner’in (2011) araştırmasında da benzer sonuçlar elde edilmiştir. Öğretmenler, okul öncesi eğitim programında değerler eğitimine yalnızca sosyal-duygusal ve bilişsel alanlarda yer verildiğini belirtmiştir (Pekdoğan ve Korkmaz, 2017). Bu araştırmanın sonucunda elde edilen verilere göre, çocuklara yönelik eğitim materyallerinin içeriğinde değerler eğitiminin ne denli önemli bir yer tuttuğu görülmektedir. Thornberg ve Oğuz'un (2013) yaptığı araştırmaya katılan öğretmenler, değerler eğitimi çalışmalarında okumaktan, değer eğitimi ile ilgili videolardan ve kısa filmlerden faydalandıklarını ifade etmişlerdir. Bu bağlamda, eğitimcilerin değerler eğitimini desteklemek için çeşitli araçlar ve yöntemler kullandığını göstermektedir. Kaynakça: Oruç, C. (2010). Okul öncesi dönem çocuğunda ahlaki değerler eğitimi. Eğitim ve İnsani Bilimler Dergisi: Teori ve Uygulama, 2, 37-60. Öksüz, H. İ., Keskin, H. K., ve Çetinkaya, F. Ç. (2018). Sosyal medya platformlarında en fazla önerilen 15 resimli çocuk kitabının Hayat Bilgisi Programı’nda yer alan değerler bakımından incelenmesi. Okuma Yazma Eğitimi Araştırmaları, 6(1), 13-31. Morgan, D. L. (1996). Nitel araştırma olarak odak grupları (Cilt 16). Bilge Yayınları. Yıldırım, A., ve Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayınları. Neuman, W. L. (2012). Toplumsal araştırma yöntemleri: Nicel ve nitel yaklaşımlar III. cilt (5. basım). İstanbul: Yayın Odası. Korkmaz, N., ve Yorulmaz, B. (2021). Grimm masallarının içerdiği değerler açısından incelenmesi. Asya Studies Akademik Sosyal Araştırmalar, 5(18), 189-200 Bağcı, E. (2013). Çocuk edebiyatı ürünleriyle çocuklar için yazılmış eserlerin değerler eğitimi bağlamında karşılaştırılması. Manisa: Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Pekdoğan, S., ve Korkmaz, H. İ. (2017). Okul öncesi eğitime devam eden 5-6 yaş çocuklarına verilen değerler eğitimine ilişkin öğretmen görüşlerinin incelenmesi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(37). Hromek, R., & Roffey, S. (2009). Oyunlarla sosyal ve duygusal öğrenmeyi desteklemek: “Eğlenceli ve bir şey öğreniyoruz”. Simülasyon ve Oyun, 40(5), 626-644 Thornberg, R., & Oğuz, E. (2013). Teachers' views on values education: A qualitative study in Sweden and Turkey. International Journal of Educational Research, 59(1), 49-56. Üner, E. (2011). Okul öncesi eğitim programındaki 36-72 aylık çocuklara farklılıklara saygı eğitimi kazandırmanın öğretmen görüşleri doğrultusunda değerlendirilmesi (Yüksek lisans tezi). Erciyes Üniversitesi, Kayseri.

Anahtar kelimeler: Değerler eğitimi, okul öncesi, hikaye kitapları, örtük değerler

Kaynak gösterimi

Karadeniz İpek, N. ve Özer, B. (2024). Okul Öncesi Dönem Hikâye Kitaplarının Örtük Değerler Açısından İncelenmesi. Bildiri Özet Kitabı içinde. X. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi.