Bildiri · 2024

Grup Prototipi Liderlik Ölçeği

X. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi

Yazarlar

  1. Adem ASMAZSunan yazarSorumlu yazarİstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi
  2. Mustafa ÖZGENELİstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi

Öz

Problem Durumu: Liderliği ele alan birçok teori ve kuram olmakla birlikte Sosyal Kimlik Yaklaşımı grup içindeki liderliği etkileyen en önemli faktörün liderin prototipik olması ile açıklamaktadır (Hogg, 2001). Grup prototipi liderler, bireylerin değerlerini, normlarını, duygularını ve fikirlerini yansıtan (Knippenberg ve Hogg, 2003); “Ben’i” ve “Sen’i” ve “Biz’e” dönüştürebilen (Tajfel, 1975) liderler olarak tanımlanmaktadır. Bireylerin mesleki değerlerine, fikirlerine, duygularına ve inançlarına değer veren grup prototipi liderlerin üyelerin performanslarını olumlu yönde artırdığı (Jacobson, Brooks, Giles, Johnson ve Ylimaki, 2007); işten ayrılma niyetlerini düşürdüğü (Tyler ve Blader, 2000); bireysel motivasyonlarını ve örgüte olan bağlılıklarını artırdığı (Leithwood, Day, Sammons, Harris ve Hopkins, 2009) yapılan çalışmalarla ortaya konmuştur. Üyeler üzerinde hem bireysel hem de örgütsel düzeyde birçok değişken açısından önemli bir etkiye sahip olan grup prototipi lider kavramını ele almak diğer bir ifadeyle grup prototipi bir okul müdürünün sahip olması gereken özelliklerin neler olduğunu öğretmen perspektifinden belirlemek ve bu doğrultuda grup prototipi liderlik ölçeği geliştirmek araştırmamızın temel amacıdır. Bu araştırmayla okullarda görev yapan okul müdürlerinin ne derece grup prototipi lider oldukları öğretmen gözüyle değerlendirilecek ve bu değerlendirmeler sonucunda grup prototipi liderlik ölçeği geliştirilecektir. Geliştirilecek olan ölçek eğitim yönetimi alanındaki araştırmacılara öğretmenlerin, öğrencilerin ve diğer paydaşların kimlik gelişimi üzerinde ne gibi etkilerinin olduğunu ortaya koyabilmelerine kaynaklık edecektir. Araştırma Yöntemi: Çalışmada karma araştırma yöntemlerinden keşfedici sıralı desen kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini, 2023-2024 Eğitim-Öğretim Yılı'nda İstanbul’da kamu okullarında görev yapan 406 öğretmen oluşturmuştur. Araştırmada öğretmenlerin grup prototipi bir okul müdürüne ilişkin algılarını belirlemek için öğretmenlerle bireysel görüşmeler ve odak grup görüşmeleri yapılmış bu doğrultuda Grup prototitipi Liderlik ölçeği oluşturulmuştur. Bireysel görüşmeler ve odak grup görüşmelerinden elde edilen veriler betimsel analiz yöntemiyle tümevarımsal bir yaklaşımla ele alınmıştır. GPLÖ’nün geçerlilik aşamasında Uzman görüşü, Açımlayıcı Faktör Analizi, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Ölçüt Geçerliliği; güvenirlik aşamasında Test- Tekrar Test, %27 lik üst ve alt grup testleri, Madde Toplam- Kalan Korelasyonu aşamaları gerçekleştirilmiştir. Beklenen Sonuçlar: İlgili literatür ve uzman görüşleri doğrultusunda maddeleri oluşturulan GPLÖ’nün AFA sonuçlarına bakıldığında toplamda 17 maddeli, Temsil Etme- Özdeşleşme ve Lider Adaleti olmak üzere iki boyutlu bir yapısının olduğu görülmektedir. Temsil Etme- Özdeşleşme boyutunun faktör yükünün 9.620; Lider Adaleti boyutununun faktör yükünün 1.401 olduğu görülmektedir. Temsil Etme- Özdeşleşme boyutu toplam varyansın %56.58'ini; Lider Adaleti boyutu ise %8.24'ünü açıklamaktadır. Temsil Etme- Özdeşleşme faktörüne ilişkin Cronbach alfa iç tutarlılık katsayısının .84, Lider Adaleti faktörünün .89 ölçeğin toplam iç tutarlılık katsayısının ise .76 olduğu görülmektedir. GPLÖ’ ye ilişkin DFA sonuçlarına bakıldığında, ki-kare uyum indeksi değeri 3.515 olarak belirlenmiştir. χ2/sd oranının büyük örneklemlerde 5’in altında olması kabul edilebilir uyumu göstermektedir (Munro, 2005; Schreiber, Nora, Stage, Barlow and King, 2006). GPLÖ’nün genel olarak uyum indekslerine bakıldığında: SRMR= .03, GFI= .88, AGFI= .85, NFI= .90, NNFI / TLI= .91, CFI= .97, RMSEA= .79 olduğu görülmektedir. Uyum indekslerine bakıldığında, SRMR, CFI değerleri iyi uyumu; χ2/sd, GFI, AGFI, NNFI ve RMSEA değerleri kabul edilebilir uyumu göstermektedir (Stockemer, 2019; Özdamar, 2016). GPLÖ’nün uyum indeksi değerleri göz önünde bulundurulduğunda modelin iyi bir uyuma sahip olduğu ve kabul edilebilir bir model olduğu ifade edilebilir. Kaynakça: Day, C., Sammons, P., Hopkins, D., Harris, A., Leithwood, K., Gu, Q., ... & Kington, A. (2009). The impact of school leadership on pupil outcomes. Final report. Hogg, M. A. (2001). A Social İdentity Theory of Leadership. Personality and Social Psychology Review, 5(3): 184-200. Jacobson, S. L., Brooks, S., Giles, C., Johnson, L., & Ylimaki, R. (2007). SuccessfulLeadership in Three High-Poverty Urban Elementary Schools. Leadership and Policy in Schools, 6: 291–317. Özdamar, K. (2016). Eğitim, sağlık ve davranış bilimlerinde ölçek ve test geliştirme yapısal eşitlik modellemesi. Eskişehir: Nisan Kitabevi Yayınları. Stockemer, D., Stockemer, G., & Glaeser, J. (2019). Quantitative methods for the social sciences (Vol. 50, p. 185). Cham, Switzerland: Springer International Publishing. Tyler, T. R. & Blader, S. L. (2000). Cooperation in Groups: Procedural Justice, Social İdentity and Behavioral Engagement. Philadelphia: Psychology Pres. Tajfel, H. (1975). The exit of social mobility and the voice of social change: Notes on the social psychology of intergroup relations. Social Science Information, 14(2): 101-118. Van Knippenberg, D., & Hogg, M. A. (2003). A Social İdentity Model of Leadership Effectiveness in Organizations. Research in Organizational Behavior, 25: 243-295.

Anahtar kelimeler: Lider, Grup Prototipi Lider, Ölçek Geliştirme

Kaynak gösterimi

Asmaz, A. ve Özgenel, M. (2024). Grup Prototipi Liderlik Ölçeği. Bildiri Özet Kitabı içinde. X. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi.