Bildiri · 2024

Online ve Yüz Yüze Psikolojik Danışmaya İlişkin Tutum ile Çevrimiçi Mahremiyet Kaygısı ve Psikolojik Yardım Aramada Kendini Damgalama Arasındaki İlişkinin İncelenmesi

X. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi

Yazarlar

  1. Enis TUSTAŞSunan yazarSorumlu yazarİstanbul Kent Üniversitesi
  2. Halil ÜNALMarmara Üniversitesi
  3. Mehmet Engin DENİZYıldız Teknik Üniversitesi

Öz

Problem Durumu: Psikolojik danışma, bireyin sosyal, duygusal olarak yaşadığı zorluklarla baş etmesine, kişisel amaçlarına ulaşmasına yardım etmeyi amaçlayan ve uzman kişiler tarafından sunulan yüz yüze bir ilişki biçimi olarak tanımlanmıştır (Cormier ve Hackney, 2005; Snyder, 1947). Ancak günümüzde bu hizmetler, gelişen teknolojiler aracılığıyla yüz yüze görüşmelere ek olarak birçok farklı yolla sunulmaya başlanmıştır. Özellikle uzaktan ruh sağlığı hizmetlerini kolaylaştıran dijital teknolojilerin ortaya çıkmasıyla giderek daha fazla birey, çevrimiçi kaynakları kullanarak psikolojik desteğe erişim sağlamaya başlamıştır (Cook ve Doyla, 2004; Liu ve Gao, 2020). Çevrimiçi psikolojik danışma, bilgisayar ve dijital teknolojileri kullanılarak telefon, faks, e-posta, eşzamanlı sohbet veya video konferans gibi uzaktan iletişim cihazları aracılığıyla yüz yüze olmayan bir ortamda sunulan psikolojik danışma hizmetleri olarak tanımlanmaktadır (Barak ve Grohol, 2011; Mallen ve Vogel, 2005; Richards ve Viganó, 2012; Rochlen, Beretvas ve Zack, 2004; Türk PDR Derneği, 2011). Çevrim içi psikolojik danışma birtakım avantalar sağlamaktadır. Bu avantajlar, psikolojik danışma hizmetlerine erişimi kolaylaştırması, çeşitli materyallerin psikolojik danışma sürecine dahil edilmesine olanak sağlaması, daha az maliyetli olması, daha fazla kişiye ulaşmaya olanak sağlaması, güvenlik ve mahremiyet duygusu sağlaması şeklinde özetlenebilir (Andersson, 2010; Centore ve Millaci, 2008; Rochlen, Beretvas ve Zack, 2004; Teh ve ark., 2014; Wong, Bonn, Tam ve Wong, 2018). Bireylerin çevrimiçi ve yüz yüze psikolojik danışma hizmeti almaya ilişkin tutumlarını etkiye bazı faktörlerden söz edilmektedir. Çevrimiçi mahremiyet kaygısı (Öztürk, Zümbül ve Akça, 2022), sosyal damgalanma ve kendini damgalama (Corrigan, 2004; Vogel, Wade ve Haake, 2006) gibi etkenler bu faktörler arasında yer almaktadır. İnternetin günlük yaşamın her alanına giderek daha fazla nüfuz etmesiyle birlikte, çevrimiçi gizlilik endişeleri giderek daha kritik bir konu haline gelmiştir. Bu endişeler, kullanıcıların çevrimiçi ortamda sergiledikleri davranışları, çeşitli dijital hizmetlere olan güven düzeylerini ve bireylerin gizliliğini korumak amacıyla benimsedikleri önlemleri önemli ölçüde etkilemektedir. Çevrimiçi mahremiyet, internet üzerinde kasıtlı ya da kasıtsız olarak paylaşılan kişisel bilgilerin gizliliği ve güvenliği ile ilgili bir kavram olarak ifade edilmektedir (Aslanyürek, 2016). Bu kavramın, bireylerin dijital platformlarda paylaştıkları kişisel bilgilerin korunması, yetkisiz erişimlerin önlenmesi ve bilgi güvenliğinin sağlanmasını kapsadığı söylenebilir. Çevrimiçi mahremiyet kaygısı ise, kişisel bilgilerin izinsiz olarak toplanması ve kötüye kullanılması, özel hayatın gizliliğinin ihlal edilmesi, kötü amaçlı yazılımlar, çevrimiçi dolandırıcılık ve hırsızlık gibi risklerden duyulan endişeleri içermektedir (Aslanyürek, 2015; Buchanan ve ark., 2007). Çevrimiçi psikolojik danışma, görüşme ortamının mahremiyetinin yeterince sağlamaması, bilgisayar korsanlığına maruz kalma olasılığı ve kötü amaçlı yazılımlar, görüşmede kullanılan cihazların çalınması, bilgilerin depolandığı cihazların zarar görmesi ya da çalınması, kişisel cihazlara izinsiz erişim ve şifrelenmemiş dosyalara erişim gibi riskler bulunmaktadır (Zeren, 2020). Çevrimiçi mahremiyet kaygısı bireylerin online psikolojik danışma hizmeti almaya ilişkin tutumlarını etkilemektedir (Erdem, Bardakçı ve Erdem, 2016; Richards ve Viganó, 2013; Young, 2005). Bu kaygılar, kişisel bilgilerin güveliği ve dijital ortamda paylaşılmasıyla ilgili endişelerden kaynaklanarak, bireylerin bu tür hizmetlere güven duyma düzeylerini ve hizmet alma isteklerini etkilemektedir. Psikolojik danışma hizmeti almaya ilişkin tutumları etkileyen bir diğer etken ise bireyin kendini damgalamasıdır. Araştırmalar kendini damgalamanın, bireylerin psikolojik yardım arama niyetlerini olumsuz yönde etkilediğini göstermektedir (Barney ve ark., 2006; Cheng, Kwan ve Sevig, 2013; Schomerus, Matschinger ve Angermeyer, 2009; Sezer ve Kezer, 2012; Vogel, Wade ve Haake, 2006). Kendini damgalama, bireylerin başkaları tarafından yöneltilen olumsuz yargıları zamanla içselleştirerek, kendi benlik algılarını bu yargılar doğrultusunda şekillendirmeleri sürecidir (Acun-Kapıkıran ve Kapıkıran, 2013). Araştırmalar, toplumsal damgalamanın, özellikle bireyin yakın çevresi tarafından yapılan damgalamanın, kişinin kendini damgalama riskini artırdığını göstermektedir (Corrigan, 2014; Vogel, Wade ve Haake, 2006). Psikolojik yardım arayışı, toplumsal damgalamaya neden olabilmektedir. Bu durumda birey, bu damgalamayı içselleştirerek, psikolojik yardım almaktan kaçınabilmektedir (Acun-Kapıkıran ve Kapıkıran, 2013; Corrigan, 2014; Vogel, Wade ve Haake, 2006). Wallin ve arkadaşları (2018), psikolojik yardım arayışında kendini damgalamanın, yüz yüze ve çevrimiçi sunulan hizmetleri tercih etme üzerindeki etkisini incelemişlerdir. Çalışma sonucunda, yardım arama kendini damgalama düzeyi daha yüksek olan bireylerin, yüz yüze psikolojik desteğe kıyasla çevrimiçi psikolojik desteği arama niyetlerinin daha yüksek olduğunu bulgulamıştır. Yani çevrimiçi müdahalelerin, damgalanma nedeniyle yüz yüze destek almaktan kaçınan bireyler için psikolojik destek arama eğilimini kolaylaştırabileceğini öne sürmüşlerdir. Centore ve Millaci (2008) de benzer şekilde çevrimiçi psikolojik danışmanın sosyal damgalanmayı ortadan kaldırma ve anonimlik sağladığını belirtmiştir. Çevrimiçi psikolojik danışmanın, etiketlenme, eleştirilme ve yargılanma endişelerini azaltabileceği ifade edilmektedir. Özellikle zorlu yaşantılar ve bulaşıcı hastalıklar gibi durumlar nedeniyle etiketlenme endişesi yaşayan bireylerin çevrimiçi psikolojik danışmayı tercih edebilecekleri düşünülmektedir (Zeren, 2020). Bu araştırmada, bireylerin çevrimiçi ve yüz yüze psikolojik danışmaya ilişkin tutumları ile çevrim içi mahremiyet kaygısı ve psikolojik danışmada kendini damgalama düzeyleri arasındaki ilişki incelenmektedir. Çevrimiçi psikolojik danışmanın giderek yaygınlaşması ve tercih edilmesiyle birlikte, bu hizmetlerin sağladığı avantajlar ve güvenlik endişeleri arasındaki ilişkinin anlaşılması önem arz etmektedir. Sonuç olarak, bu araştırma, çevrim içi ve yüz yüze psikolojik danışma hizmetlerine olan talebi etkileyen faktörleri anlamak açısından önemlidir. Çevrim içi mahremiyet kaygısı ve psikolojik danışmada kendini damgalama gibi psikososyal faktörlerin, bireylerin bu hizmetlere yönelik tutumlarını belirlemedeki rolünün anlaşılması, çevrimiçi psikolojik danışmanın daha etkili bir şekilde sunulmasını ve kullanılmasını sağlayabilir. Araştırma Yöntemi: Araştırma Yöntemi (Verilerin toplanması süreci devam etmektedir. O nedenle bu kısım verilerin analizinden sonra güncellenecektir.) Bu çalışmanın amacı, 18 yaş üzeri bireylerin çevrimiçi ve yüz yüze psikolojik danışma almaya ilişkin tutumları ile çevrimiçi mahremiyet kaygıları ve psikolojik yardım aramada kendini damgalama düzeyleri arasındaki ilişkiyi incelemektir. Araştırmada ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Tarama türündeki çalışmaları, genellikle geniş bir kitlenin bir konudaki düşünce, ilgi, beceri veya tutum gibi özelliklerin mevcut durumunu belirlemeyi amaçlar. İlişkisel tarama modeli, araştırmacıların, birbirleriyle ilişkili iki veya daha fazla değişken arasındaki ilişkiyi belirlemek için kullandığı bir araştırma modelidir. Bu model, neden-sonuç ilişkilerini doğrudan açıklamaz, ancak bir değişkenin durumu hakkında bilgi sahibi olduğunuzda diğer değişkenin durumunu tahmin etmenize yardımcı olabilir (Creswell, 2020; Karasar, 2000). Örneklem Araştırmanın evreni Türkiye'de yaşayan 18 yaş üzeri bireylerden oluşmaktadır. Araştırmanın örneklemi ise Türkiye’de yaşayan 18…. yaş arası,….. kadın ve …. erkek olmak üzere toplam …. bireyden oluşmaktadır. Veri toplama Araçları Katılımcılara bir çevrimiçi veri toplama aracı olan google formlar aracılığıyla ulaşılmıştır. Veri toplama aracı olarak Rochlen, Beretvas ve Zack (2004) tarafından geliştirilen, Demirci, Şar ve Manap (2014) tarafından Türkçeye uyarlanan "Online ve Yüz yüze Psikolojik Danışma Tutum Ölçeği", Buchanan, Paine, Joinson ve Reips (2007) tarafından geliştirilen ve Alakurt (2017) tarafından Türkçeye uyarlanan "Çevrimiçi Mahremiyet Kaygısı Ölçeği", Vogel, Wade ve Haake (2006) tarafından geliştirilen, Acun Kapıkıran ve Kapıkıran (2013) tarafından Türkçeye uyarlanan "Psikolojik Yardım Aramada Kendini Damgalama Ölçeği (PYAKDÖ)" ve araştırmacılar tarafından oluşturulan demografik bilgileri içeren Kişisel Bilgiler Formu kullanılmıştır. Verilerin Analizi Verilerin analizinde ise IBM SPSS Statistics 26 paket programı kullanılacaktır. Verilerin normal dağılım gösterip göstermediği incelemek için uç değeler, Kolmogorv-Smirnov testi, çarpıklık ve basıklık değerleri ve histogram grafikleri incelenecektir. Verilerin analizinde veri setinin normal dağılım göstermesi durumunda parametrik testler, normal dağılım göstermemesi durumunda non-parametrik testler tercih edilecektir. Online ve Yüz yüze Psikolojik Danışma Tutum Ölçeği puanları ile Çevrimiçi Mahremiyet Kaygısı Ölçeği puanları ve Psikolojik Yardım Aramada Kendini Damgalama Ölçeği puanları arasındaki ilişkiyi incelemek için Basit Doğrusal Korelasyon kullanılacaktır. Beklenen Sonuçlar: 1. Online Danışma Tutum Ölçeği puanları ile Çevrimiçi Mahremiyet Kaygısı Ölçeği puanları arasında negatif yönde anlamlı bir ilişki vardır. 2. Yüz yüze Psikolojik Danışma Tutum Ölçeği puanları ile Çevrimiçi Mahremiyet Kaygısı Ölçeği puanları arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki vardır. 3. Online Danışma Tutum Ölçeği puanları ile Psikolojik Yardım Aramada Kendini Damgalama Ölçeği puanları arasında negatif yönde anlamlı bir ilişki vardır. 4. Yüz yüze Danışma Tutum Ölçeği puanları ile Psikolojik Yardım Aramada Kendini Damgalama Ölçeği puanları arasında negatif yönde anlamlı bir ilişki vardır. Kaynakça: Acun-Kapıkıran, N., & Kapıkıran, Ş. (2013). Psikolojik Yardım Aramada Kendini Damgalama Ölçeği: Geçerlik ve Güvenirlik. Turkish Psychological Counseling & Guidance Journal, 5(40). Alakurt, T. (2017). Adaptation of online privacy concern scale into Turkish culture. Pegem Egitim ve Ögretim Dergisi, 7(4), 611. Andersson, G. (2010). The promise and pitfalls of the internet for cognitive behavioral therapy. BMC Medicine, 8(1), 82. http://doi.org/10.1186/1741-7015-8-82 Aslanyürek, M. (2015). İnternet güvenliği ve çevrimiçi gizlilik alanlarında yaşanan sorular: internet ve sosyal medya kullanıcılarının internet güvenliği ve çevrimiçi gizlilik ile ilgili kanaatleri ve farkındalıkları üzerine bir araştırma. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara. Barak, A., & Grohol, J. M. (2011). Current and future trends in ınternet-supported mental health ınterventions. Journal of Technology in Human Services, 29(3), 155-196. doi: 10.1080/15228835.2011.616939 Barney, L., Griffiths, K., Jorm, A., & Christensen, H. (2006). Stigma about depression and its ımpact on help-seeking ıntentions. Australian & New Zealand Journal of Psychiatry, 40, 51 - 54. https://doi.org/10.1080/j.1440-1614.2006.01741.x. Buchanan, T., Paine, C., Joinson, A. N., & Reips, U. D. (2007). Development of measures of online privacy concern and protection for use on the Internet. Journal of the American Society for Information Science and Technology, 58(2), 157-165. Centore, A. J., & Milacci, F. (2008). A study of mental health counselors’ use of and perspectives on distance counseling. Journal of Mental Health Counseling, 30(3), 267-282. Cheng, H., Kwan, K., & Sevig, T. (2013). Racial and ethnic minority college students' stigma associated with seeking psychological help: Examining psychocultural correlates. Journal of counseling psychology, 60 (1), 98-111 . https://doi.org/10.1037/a0031169. Cook. E., & Doyle, C. (2004). Working alliance in online therapy as compared to face-to-face therapy: Preliminary results. CyberPsychology and Behavior, 5(2), 95-105. doi: 10.1089/109493102753770480 Cormier, S. ve Hackney, H. (2008). Psikolojik danışma ilke ve teknikleri: Psikolojik yardım süreci elkitabı (T, Ergene, ve S. A. Sevim, çev.). Ankara: Mentis Yayıncılık. Corrigan, P. (2004). How stigma interferes with mental health care. American psychologist, 59(7), 614. Creswell, J. W. (2020). Eğitim araştırmaları nicel ve nitel araştırmanın planlanması, yürütülmesi ve değerlendirilmesi (3. Baskı). (H. Ekşi, Çev.ed.). İstanbul: Edam. Demirci, İ., Şar, A., H., & Manap, A. (2012, May). The validity and reliability of the Turkish version of The Online Counseling Attitudes Scale (OCAS) and The Face-to-Face Counseling Attitudes Scale (FCAS). International Counseling and Education Conference 2012 (ICEC 2012), May, 3-5, İstanbul, Turkey. Erdem, A., Bardakçı, S., & Erdem, Ş. (2016). Receiving online psychological counseling and its causes: A structural equation model. Current Psychology, 37(3), 591–601. doi:10.1007/s12144-016-9542-z Karasar, N. (2000). Bilimsel araştırma yöntemi. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık. Liu, J., & Gao, L. (2020). Analysis of topics and characteristics of user reviews on different online psychological counseling methods. International journal of medical informatics, 147, 104367. https://doi.org/10.1016/j.ijmedinf.2020.104367 Mallen, M. J., & Vogel, D. L. (2005). Introduction to the Major Contribution: Counseling psychology and online counseling. The Counseling Psychologist, 33, 761–775. DOI: 10.1177/0011000005278623 Öztürk, F., Zümbül, D., & Akça, F. (2022). Online ve yüz yüze psikolojik danışmaya ilişkin tutum ile çevrimiçi mahremiyet kaygısı arasındaki ilişkinin incelenmesi: Bursa ili örneği. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(45), 1071-1095. doi: 10.46928/iticusbe.1072045 Referans: Rochlen, A. B., Beretvas, S. N., & Zack, S. Z. (2004). The Online and Face-to-Face Counseling Attitudes Scales: A validation study. Measurement and Evaluation in Counseling and Development Journal, 37(1), 95-111. Richards, D., & Viganó, N. (2013). Online counseling: A narrative and critical review of the literature. Journal of Clinical Psychology, 69(9), 994-1011. doi: 10.1002/jclp.21974 Rochlen, A. B., Beretvas, S. N., & Zack, S. Z. (2004). The online and face-to-face counseling attitudes scales: A validation study. Measurement and Evaluation in Counseling and Development Journal, 37(1), 95-111. doi: 10.1080/07481756.2004.11909753 Schomerus, G., Matschinger, H., & Angermeyer, M. (2009). The stigma of psychiatric treatment and help-seeking intentions for depression. European Archives of Psychiatry and Clinical Neuroscience, 259, 298-306. https://doi.org/10.1007/s00406-009-0870-y. Sezer, S. ve Kezer, F. (2013). Psikolojik Yardım Aramada Kendini Damgalama Ölçeği’nin (PYAKDÖ) bir Türk örnekleminde geçerlilik ve güvenilirliği. Düşünen Adam The Journal of Psychiatry and Neurological Sciences, 26(2), 148-156. DOI: 10.5350/DAJPN2013260204 Snyder, W. U. (1947). The present status of psychotherapeutic counseling. Psychological Bulletin, 44(4), 297. Teh, L. A., Hechanova, M. R. M., Garabiles, M. R., & Alianan, A. S. (2014). Attitudes of Psychology Graduate Students Toward Face-to-Face and Online Counseling. Philippine Journal of Psychology, 47(2), 65–97. Türk PDR Derneği. (2011). Psikolojik danışma ve rehberlik alanında çalışanlar için etik kurallar. Erişim adresi: http://pdr.org.tr/ Vogel, D. L., Wade, N. G., & Haake, S. (2006). Measuring the self-stigma associated with seeking psychological help. Journal of counseling psychology, 53(3), 325. Vogel, D., Wade, N., & Haake, S. (2006). Measuring the self-stigma associated with seeking psychological help. Journal of Counseling Psychology, 53, 325-337. https://doi.org/10.1037/0022-0167.53.3.325. Wallin, E., Maathz, P., Parling, T. ve Hursti, T. (2018). Yüz yüze kıyasla kendini damgalama ve çevrimiçi psikolojik yardım arama niyeti. Klinik psikoloji Dergisi, 74 7, 1207-1218. https://doi.org/10.1002/jclp.22583 . Wong, K., Bonn, G., Tam, C. ve Wong, C. (2018). Malezya'daki Üniversite Öğrencilerinin Çevrimiçi ve/veya Yüz Yüze Danışmanlık Tercihleri. Psikolojide Sınırlar, 9. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2018.00064 . Young, K. S. (2005). An empirical examination of client attitudes towards online counseling. CyberPsychology & Behavior, 8(2), 172-177. doi:10.1089/cpb.2005.8.172 Zeren, Ş. G. (2020). Psikolojik danışmada yeni açılımlar ve çevrimiçi psikolojik danışma: Uygulayıcılar için el kitabı. Ankara: Pegem Akademi.

Anahtar kelimeler: online ve yüz yüze psikolojik danışma, çevrimiçi mahremiyet kaygısı, psikolojik yardım aramada kendini etiketleme

Kaynak gösterimi

Tustaş, E., Ünal, H. ve Deniz, M. E. (2024). Online ve Yüz Yüze Psikolojik Danışmaya İlişkin Tutum ile Çevrimiçi Mahremiyet Kaygısı ve Psikolojik Yardım Aramada Kendini Damgalama Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Bildiri Özet Kitabı içinde. X. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi.