Yazarlar
Öz
Problem Durumu: Günümüzde çevre sorunlarının artmasının başlıca nedenlerinden biri insan bilincinin yetersizliğidir. Artan nüfus ve bilinçsizlik çevre kirliliğini ciddi boyutlara taşımış, ekosistem dengelerini bozarak doğal kaynakların tükenmesine ve biyolojik çeşitliliğin azalmasına neden olmuştur. Bu çalışmanın amacı, toplumun çevre konusundaki bilincini artırmak ve çevre kirliliği ile mücadelede sürdürülebilir yaşam tarzlarının benimsenmesini sağlamaktır. Araştırma, ebeveynlerin çevresel tutumlarının çocuklar üzerindeki etkilerini ve öğrencilerin çevresel tutumlarını demografik faktörler açısından inceleyerek, uygun çevre programları geliştirmeyi hedeflemektedir. Sanayi Devrimi'nden bu yana artan fosil yakıt kullanımı ve üretim faaliyetleri çevresel bozulmalara yol açmıştır. 1960'lardan itibaren iklim değişikliği ve çevre sorunlarının önemi artmış, sürdürülebilirlik ve temiz teknolojilere geçiş gerekliliği doğmuştur. Çevre kirliliği hava, su ve toprak kirliliği gibi çeşitli şekillerde ortaya çıkmakta ve sağlık sorunlarına, ekosistem tahribatına ve ekonomik kayıplara neden olmaktadır. Çevre eğitimi, bireylerde çevre bilinci oluşturmanın ve çevresel tutumları geliştirmenin önemli bir yoludur. Erken yaşlarda başlayan eğitim, özellikle aile ortamında şekillenen çevre bilinci, bireylerin çevresel tutumlarını uzun vadede etkilemektedir. Çalışma, çevresel sorunların önlenmesi için yüksek çevre bilincine sahip toplumlar yetiştirmenin önemini vurgulamaktadır. Bu çalışmada, 11-14 yaş aralığındaki ortaokul öğrencilerinin gelişim çağında olmaları nedeniyle, çevresel tutum düzeyleri incelenmiştir. Bu yaş grubundaki bireylerin kişilik ve davranışlarının şekillendiği kritik bir dönem olduğundan, çevre konusundaki bilinç ve farkındalıklarının incelenmesi önem arz etmektedir. Öğrencilerin eğitim aldığı ilk ortam olan aile kurumunun, çevresel tutumlarının oluşmasındaki rolü dikkate alınarak, ebeveynlerin çevre eğitimi düzeyleri ile öğrencilerin çevresel tutumları karşılaştırılmıştır. Bu araştırma, toplumsal farkındalığın artırılmasına katkıda bulunarak, gelecekte artması beklenen çevre sorunlarının azalmasına ve daha yaşanabilir bir dünya yaratılmasına yönelik önemli bulgular sunmayı amaçlamaktadır. Bu araştırma, 11-14 yaş aralığındaki ortaokul öğrencilerinin çevresel tutumlarını inceleyerek, ebeveynlerin çevresel tutum düzeyleri ile öğrencilerin tutumları arasındaki ilişkiyi değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışma, öğrencilerin çevresel farkındalıklarının, aile ve okul gibi çevresel etkenlerden nasıl etkilendiğini anlamak için önemli bir adım olarak nitelendirilebilir. Araştırmanın sonuçları, çevre eğitiminin aile içindeki rolünü ve gençlerin çevresel tutumlarını şekillendirme sürecindeki önemini vurgulayarak, bu alandaki literatüre katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Araştırma Yöntemi: Günümüzde ortaokul öğrencilerinin Fen Bilimleri dersinde çevre ve doğanın bilimle etkileşiminden bahsedilmekte ve bu dönemdeki öğrencilerin çevreyi daha yakından tanımalarına olanak sağlanmaktadır. Üstün yetenek tanısı konulmuş 50 BİLSEM öğrencisi, üstün yetenek tanısı konulmamış 50 ortaokul öğrencisi ve ebeveynleri olmak üzere; yapılan araştırma, 200 kişinin verilerini kapsamaktadır. Kişisel Verileri Koruma Kanunu (KVKK) metni onayı alınmış ve örneklem kümesi tamamen gönüllü kişilerden oluşturulmuştur. Örneklemdeki öğrencilere Çevresel Tutum Ölçeği (ÇTÖ), ebeveynlere ise Ebeveyn Tutum Ölçeği (ETÖ) ve Çevre Tutum Ölçeği (ÇTÖ) uygulanmıştır. Verilerin analiz edilmesi ve yorumlanması amacıyla SPSS(20) istatistik programından yararlanılmıştır. Analizler, APA formatına uygun olarak tablo haline getirilmiştir. Beklenen Sonuçlar: Çalışma kapsamında aşağıdaki hipotezler belirlenmiştir: 1. Üstün yetenekli öğrencilerin çevresel tutum düzeyleri, üstün yetenek tanısı konulmamış öğrencilerin çevresel tutum düzeyleri arasında anlamlı bir farklılık vardır. 2. Ebeveynlerin çevresel tutum düzeyleri ile çocukların çevresel tutum düzeyleri arasında ilişki bulunmaktadır. 3. Öğrencilerin çevresel tutum düzeyleri, ebeveynlerinin eğitim düzeylerine göre farklılık gösterir. 4. Öğrencilerin çevresel tutum düzeyleri, öğrencilerin sınıf düzeyleri ile doğru orantılı artmaktadır. 5. Öğrencilerin fen bilimleri not ortalamaları arttıkça çevresel tutum düzeyleri de artmaktadır. 6. Öğrencilerin çevresel tutum düzeyleri, öğrencilerin cinsiyetlerine göre farklılığa sahip olmaktadır. 7. Ebeveynlerin çocuk yetiştirme üzerine tutumları ile çocukların çevreye karşı duygu ve düşünce düzeyleri arasında farklılık vardır. Çalışmanın hipotezleri, farklı değişkenlerin çevresel tutumlar üzerindeki olası etkilerini araştırmaktadır. İlk hipotez, üstün yetenekli öğrenciler ile tanısı konulmamış öğrencilerin çevresel tutumları arasında anlamlı farklılıklar olduğunu öne sürmektedir. İkinci hipotez, ebeveynlerin çevresel tutumlarının çocukların tutumları ile ilişkili olduğunu iddia etmektedir. Üçüncü hipotez, ebeveynlerin eğitim düzeylerinin çocukların çevresel tutumlarını etkilediğini ileri sürmektedir. Dördüncü hipotez, öğrencilerin sınıf düzeylerinin çevresel tutumlarını doğrudan etkilediğini öngörmektedir. Beşinci hipotez, fen bilimleri başarılarının artmasıyla öğrencilerin çevresel tutumlarının yükseldiğini iddia etmektedir. Altıncı hipotez, öğrencilerin cinsiyetlerinin çevresel tutumlarında farklılıklara yol açtığını savunmaktadır. Yedinci hipotez ise, ebeveynlerin çocuk yetiştirme tarzlarının çocukların çevresel duyarlılık ve tutumları üzerinde etkili olduğunu öne sürmektedir. Bu hipotezlerin test edilmesi, çevresel tutum oluşumunu anlamak için önemli bir katkı sağlayabilir. Kaynakça: 1. 2872 Sayılı Çevre Kanunu (09 Ağustos 1983). Mevzuat Bilgi Sistemi Erişim: 26 Aralık 2019 2. Atasoy, E. (2005). Çevre Içi Eğitim: İlköğretim Öğrencilerinin Çevresel Tutum ve Çevre Bilgisi Üzerine Bir Çalışma (Doctoral dissertation, Bursa Uludag University (Turkey)). 3. BAUMRIND, D.: 1966 “Effects of authoritative parental control on child behavior”, Child Development, 37/4, p887, 21p. 4. BAUMRIND, D.: 1971b “Harmonious parents and their preschool children”, Developmental Psychology, 4/1, 99-102. 5. BAUMRIND, D.: 1972 “An exploratory study of socialization effects on black children: some black-white comparison”, Child Development, 43, 261-267. 6. Başal, H. A. (2015). Okul öncesi ve ilköğretim çocukları için uygulamalı çevre eğitimi. Ankara: Nobel Akademi Yayıncılık. 7. Doğan, M. (1997). Türkiye Ulusal Çevre Stratejisi Ve Eylem Planı Eğitim Ve Katılım Grubu Raporu. Ankara: DPT Müsteşarlığı ve Türkiye Çevre Vakfı. 8. Doğan, S., & Tüzer, M. (2011). Küresel iklim değişikliği ve potansiyel etkileri. CÜ İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 12(1), 21-34. 9. Esen, T. (2011). Üstün yetenekli öğrencilerin çevreye yönelik bilgi ve tutumlarının incelenmesi (Master's thesis, Fen Bilimleri Enstitüsü). 10. Grodziéska-Jurczak, M., Stepska, A., Nieszporek, K., & Bryda, G. (2006). Perception of environmental problems among pre-school children in Poland. International Research in Geographical & Environmental Education, 15(1), 62-76. 11. Güven, E. (2013). ÇEVRE SORUNLARINA YÖNELİK TUTUM ÖLÇEĞİNİN GELİŞTİRİLMESİ VE ÖĞRETMEN ADAYLARININ TUTUMLARININ BELİRLENMESİ. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33(2), 411-430. 12. GÜVEN, E., & AYDOĞDU, M. (2012). Development of an awareness scale and determination of teacher candidates’ awareness levels regarding environmental problems. Journal of Teacher Education and Educators, 1(2), 185-202. 13. Gündüz, T. (2010). Üstün zekâlı çocuklarda ahlâk gelişimi ve eğitimi. İ.Ü. İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1(1), 157-177. 14. Kadioğlu, M. (2001). Bildiğimiz Havaların Sonu: Küresel İklim Değişimi ve Türkiye. Güncel Yayıncılık. İstanbul. 15. Kaptan, S. (1995). Bilimsel Araştırma ve İstatistik Teknikleri, 10. Baskı, Ankara: Rehber Yayınevi. 16. Kuzgun, Y. (1991). Ana baba tutumlarının bireyin kendini gerçekleştirme düzeyine etkisi. Der: Beylü Dikeçligil, Ahmet Çidem, Aile Yazıları, Babakanlık Aile Aratırma Kurumu Yayınları, Ankara. 17. Levy, D. (1966). Maternal overprotection. New York: The Norton Library, W. W. Norton and Company Inc. 18. Lindsey, R., & Dahlman, L. (2020). Climate change: Global temperature. Climate. go 19. Maccoby, E., Martin, J. A. (1983). Socialization in the context of family: Parent-child interaction. Handbook of child psychology: Vol. 4. Socialization, personality, and social development (Ed. by Hetherington E.M., Mussen, P.H.), New York, Wiley, 1-101. 20. Martin, P. (1997). Environmental Education. Ed. Brune, Dag, D.V. Chapman, M. D. Gwynne ve J. M. Pacyna, The Global Environment: Science, Technology and Management, Scandinavian Science Publisher, VCH, vol. 1., Weinheim, 1141-1150. 21. Mussen, P.H., Conger, J.J., Kagan, J., Huston, A. C. (1984). Child Development and Personality. New York: Harper & Row, Publishers. 22. Ö. Cavkaytar, Ö. U. Soyer, B. E. Şekerel: Türkiye’de Hava Kirliliğinden Kaynaklanan Sağlık Sorunları. Hava Kirliliği Araştırmaları Dergisi 2 (2013) 105 – 111 23. Ö. Özay, D. Arslantaş: Pestisit Maruziyeti ve Nöropsikiyatrik Etkileri. Osmangazi Tıp Dergisi, 2016; 38 (Beyin Farkındalığı Özel Sayısı):42-48, DOI: http://dx.doi.org/10.20515/otd.88785 24. Russo, S. (2001). Promoting attitudes towards environmental education depends on early childhood education. Australian Primary and Junior Science Journal, 17(4), 34-36. 25. S. Genç, Z. Zadeoglulari, S.H. Fuss, K. Genc 2012 The adverse effects of air pollution on the nervous system. Journal of Toxicology 2012, 1-23. Article ID 782462, doi:10.1155/2012/782462 26. Schultz, P. W., Shriver, C., Tabanico, J. J., Khazian, A. M. (2004). Implicit Connections With Nature. Journal of Environmental Psychology, 24, 31–42. 27. Taşkın, Ö., & Şahin, B. (2008). "Çevre" kavramı ve altı yaş okul öncesi çocuklar. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(1), 1-12. 28. TÜRE, Engin. (2003). “Küresel Isınma ve Temiz Enerjiler”. III. Atmosfer Bilimleri Sempozyumu 19-21 Mart Haliç Üniversitesi. İstanbul. 29. Türkeş, M. (2001). Küresel iklimin korunması, iklim değişikliği çerçeve sözleşmesi ve Türkiye. Tesisat Mühendisliği, TMMOB Makina Mühendisleri Odası, Süreli Teknik Yayın, 61, 14-29. 30. Ünal, S., ve Dımışkı, E. (1999). UNESCO-UNEP Himayesinde Çevre Eğitiminin Gelişimi ve Türkiye’de Ortaöğretim Çevre Eğitimi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, Sayı: 16-17, 142-154. Vaughan, C., Gack, J., Solorazano, H. & Ray, R. (2003). The effect of environmental education on school children, their parents, and community members: a study of intergeneration. Yavuzer, H. (1994). Çocuk Psikolojisi. İstanbul: Remzi Kitabevi. YILMAZ, A.: 1999 “Çocuk Yetiştirme Tutumları: Kuramsal Yaklaşımlar ve Görgül Çalışmalar”, Türk Psikoloji Dergisi, 3/1, 99-118.
Anahtar kelimeler: Öğrenci, Çevre Eğitimi, Çevresel Tutum, Ebeveyn, Üstün Yetenek
Kaynak gösterimi
Şen, P. E., Tekeli, S. ve Yılmaz, C. C. (2024). Ortaokul Öğrencilerinin Çevresel Tutumlarının Üstün Yetenekli Olma Durumları, Ebeveyn Tutumları ve Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi. Bildiri Özet Kitabı içinde. X. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi.

