Yazarlar
Öz
Problem Durumu: İnsan doğasının eğitilebilir olmasından hareketle eğitimin etkili yöntem ve araç gereçlerle yapılması önemlidir. Din eğitimi, din ve eğitim kavramlarının bir araya gelmesiyle oluşan bir tamlamadır. Din ve eğitim insanda istenilen davranışların ortaya çıkması bağlamında birbiriyle ilintilidir. “Din eğitiminde çocuğu hem öteki dünya hem bu dünya hayatına hazır hale getirmek temel amaç olarak görülür ancak nasıl ve hangi yöntem ile araç gereç esas alınarak eğitim süreçleri düzenlenmelidir? Din eğitimi özel hedeflerine hangi pedagojik yaklaşımlarla ulaşabilir?” vb. sorular çalışmada din eğitiminde yapay zekâ kullanımı üzerinde durulup öğretmenin rolüne vurgu amaçlanmışdır. Din eğitiminde öğretmen, bir olgu olarak dinin nasıl öğretilmesi gerektiği ile dinin anlaşılmasına yönelik önemli bir role sahiptir. Din eğitiminin temelinde hakikati arama ve hakikat üzere yaşama düşüncesi olduğu kabul edilir. Öğretmen değişen zaman ve gelişen teknoloji bağlamında hakikati arama ve hakikat üzere yaşama düşüncesiyle eğitimi nasıl organize etmelidir. Yapay zekâ, bir bilgisayarın veya bilgisayar kontrollü robotun, genellikle akıllı varlıklarla ilişkili görevleri yerine getirme yeteneği şeklinde tarif edilmektedir. Yapay zekâ kullanımı din eğitiminde nasıl olmalıdır? Din eğitiminde yapay zekâ kullanımı ve öğretmenin rolünün ne olması gerektiği bu çalışmanın önemini ortaya koymaktadır. Maarif modelinin şekillenmesinde konu ile ilgili yapılan çalışmalar, eğitimde yapay zekânın kullanım alanları ve faydaları hakkında bilgilerin verilmesi, eğitimcilerin konu ile ilgili kendilerini güncel tutmaları ve kendilerini yeni teknolojilere adapte etmeleri açısından önem taşımaktadır. Ayrıca çalışma, yapay zekâ temelli eğitim üzerinde çalışmak isteyenler için güncel bilgi sağlaması ve kaynak olması açısından önemlidir. Din eğitimi süreçleri düzenlenirken mesela Kur’an ve benzeri dersler, öğrencilere öğretilirken akademik becerilerine ve öğrenme düzeylerine göre kişileştirilmiş çalışmalara olanak sağlanabilir. (Alloprof uygulaması vb. uygulamalardaki gibi) Bunun koordinesi için öğretmen rolü şart görünmektedir. Çalışmamızda din eğitiminde yapay zekâ kullanılması zaman kazandırması, kalıcı öğrenmelerin olması gibi hususlardan dolayı çalışmanın önemini gösterirken öğretmen rolünün yapay zekâyı koordine edecek olması açısıdan gerekli görmektedir. Alan yazın incelemesinde din eğitimi ve yapay zekâ kullanımı hakkında ayrı ayrı çalışmalar olmakla birlikte “din eğitimi ve yapay zekâ kullanımı” hakkında çok fazla bir çalışma olmadığı görülmüştür. Eğitim, din eğitimi ve yapay zekâ kullanımı hakkında ulaşılabilen çeşitli çalışmalar incelenmeye çalışılmıştır. Bu çalışma ile din eğitiminde yeni arayışlar bulma bağlamında araştırmacılara yol göstermesi açısından problemin önemine vurgu yapılmaktadır. Toplumda din eğitimi üzerine okullarda kısa sürede istenen hedeflere ulaşmak açısından yapay zekâ kullanımının önemi ve eğitim sistemine tatbiki açısından sosyal ve yaygın etkileri olacağı gibi literatürde yeni çalışmalara ufuk oluşturacağı düşünülmektedir. Araştırma Yöntemi: İnsan davranışları ve bu davranışların sebepleri gibi detaylı açıklamaya gerek duyulan araştırmalarda insanların deneyim, algı ve tutumlarının incelendiği yönteme nitel araştırma denilmektedir. Dünyada ve ülkemizde kullanımı daha da artacak olan yapay zekâ teknolojilerinin sadece bilgisayar ve tabletlere bağlı kalmaksızın öğrencilerin daha etkili öğrenme gerçekleştirebilmeleri için geliştirilen ve uygulanan teknolojilerden önümüzdeki zaman süreci içinde bahsedileceği aşikardır. Çalışılan konudaki fotoğrafın tasvirini sağlayan nitel araştırma yöntemi, var olan kavramlardan yola çıkılarak yeni kavramların ortaya çıkarılmasını amaçlamaktadır. Konumuz ile ilgili yeterli çalışmanın olmadığı ilgili makale, kitap ve diğer kaynak taramasında karşılaşılan bir durum olmuştur. Bu bağlamda ilgili literatür taranırken yöntemimizde başvurduğumuz bir durum olarak mevcut kişisel tecrübe ve öğretmen odası sohbetlerindeki durumun birlikte değerlendirildiği görüşmelerin yazıla hale getirilmesi şeklinde olmuştur. Alan öğretmenlerinin ders müfredatındaki kazanımlara ve hedeflere ulaşmadaki zaman sorununu aşmanın, daha etkili öğrenme ortamlarının oluşmasının her zaman ve her yerde öğrenme gibi bir durumu oluşturması ile öğrenme içgüdüsü uyandığında hemen bu güdünün doyurulması açısından çeşitli yollarından birisi olarak yapay zeka kullanımının alternatif olarak görüldüğü bu çalışmada kullanılan yöntemler çerçevesinde başvurulan bir etkinlik olarak bireysel ve toplu durum değerlendirmesi şeklindeki yapılan çalışmalardır. Yapay zekâ kapsayıcı, eşitlikçi, kaliteli eğitim sağlamayı ve herkes için yaşam boyu öğrenme fırsatlarını teşvik etmeyi amaçladığı ifade edilebilir. Bu çalışmada, teknolojinin gelişimiyle dünyada eğitim alanındaki uygulamalar bu gelişmeye paralel olarak yapay zekâ kullanımıyla ilgili güncel konular ve eğitimde kullanılmasının sağlayabileceği faydalar üzerinde durulmuştur. Konunun tartışılmasına rağmen günümüzde yapay zekâ kullanımının eğitimde kullanıldığı uygulamalar vardır. Bu uygulamalar düzenli ve yaygın bir şekilde kullanılmasa da öğrencilerin aradığı bilgilere etkili bir şekilde ulaşmaları ve kendi hızlarında öğrenmeyi gerçekleştirmelerine imkân sağlamaktadır. Yapay zekâ uygulamalarının öğrencilerin kendi düzey ve öğrenme hızına göre öğrenme imkânı sunması, bu uygulamaların en büyük artısı olarak görülmektedir. Ayrıca bazı uygulamaların esnek çalışma saati sunması ve öğrencilerin kendilerini motive hissettiği an ders yapabilme imkânı sağlamasından dolayı, öğretim çıktılarından maksimum verim alındığı söylenilebilir. Ayrıca yapay zekâ işbirlikçi öğrenme için akıllı destek sağlayabilir. Bu gibi nedenler ile dünyada eğitim öğretim sistemi artık yapay zekâ kullanımı doğrultusunda kendisini yenilemektedir. Türkiye’de de eğitim alanında iyileştirme çalışmalarında yapay zekâ uygulamalarının kullanılması amaçlanmaktadır. Çalışma, din eğitimi ve yapay zekânın eğitimdeki kullanımı ile öğretmen rolü hakkındaki alan yazın incelenmesi mantığıyla hazırlanmış nitel bir araştırma olması hasebiyle çalışmada dokümantasyon yöntemi kullanılmıştır. Çalışma literatür taraması yöntemine uygun olarak yürütülmüştür. İlgili literatür taranarak yapay zekâ kullanımının gelişiminden, eğitimde kullanım alanları ve din eğitiminde kullanılmasının sağlayacağı faydaları incelenmiştir. İlgili literatür incelenerek başka alanlarda görülen yapay zekâ çalışmalarının; mesela psikolojiden, tıbba, perakende sektöründen, mühendislik bilimine kadar çeşitli alanlarda kullanılan yapay zekâ uygulamalarının, dünyada eğitim alanındaki uygulamaları hakkındaki güncel konular ve eğitimde kullanılmasının sağlayabileceği faydalar üzerinde durulmuştur. Diğer alanlardaki ilerlemeye rağmen sosyal bilimler alanında fazla bir çalışma olmadığı görülmüş, mevcut olan çalışmaların incelemesi bağlamında çalışma geliştirilmeye çalışılmıştır. Mevcut çalışmaların ışığında eğitimde teknoloji kullanımıyla ilgili çalışmaların incelenmesi ardından eğitimde yapay zekânın kullanımı üzerine yapılan çalışmaların incelenmesi yapılmıştır. Konu biraz daha daraltılarak din eğitiminde teknolojinin kullanılması üzerine yapılan çalışmalar incelenmiş son olarak da din eğitiminde yapay zekâ kullanımının üzerinde durularak çalışma nihayete erdirilmeden öğretmenin yapay zekâ kullanımındaki rolü vurgulanmıştır. Bu çalışma araştırmacının literatürde ulaşabildiği kaynaklar ile sınırlıdır. Beklenen Sonuçlar: Tüm hayatı kapsayan bir alan olan ve bireysel, toplumsal ve evrensel yönü bulunan dinin nasıl öğretilmesi hakkında yapılan tartışmalara dikkat çekmekle birlikte din eğitiminde tarihsel süreçte ve günümüzde başarılı denilebilecek pratik çözümler yeterli düzeyde neden üretilemediğinden bahisle çalışmamız ile literatür göstermektedir ki din eğitiminde yapay zekâ kullanımına odaklanılmalıdır. Sanal gerçeklik ve sürükleyici ortamlar sağlar. Geniş nüfusun eğitim almasının zor olduğu ülkelerde, nüfusun bunlara erişmek için gerekli araçları varsa çevrimiçi kaynaklar, olumlu bir etkiye sahip olabilir. Nedenlerle daha etkili ve geniş toplumsal sonuçlar oluşturur. Alan öğretmenlerinin ders müfredatındaki kazanımlara ve hedeflere ulaşmadaki zaman sorununu aşmanın çeşitli yollarından birisi olarak yapay zeka kullanımının alternatif olarak görüldüğü bu çalışmanın okullarda çeşitli araştırma tasarımlarına kapı aralaması yani röportajlar, odak grupları, gözlemler veya belge analizi gibi nitel veri toplama tekniklerini kullananarak din eğitimi alanındaki boşluğu doldurması gibi bir netice olacaktır. Kaynakça: Altunkaynak, M. (2021). Din öğretiminde teknoloji kullanımı: Kahoot! örneği. Ulusal Eğitim Dergisi, 1(24 Kasım Öğretmenler Günü Özel Sayısı), 107–123. Aykaç, N. (2018). Öğretim İlke ve Yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi. Boydak, H. A. (2015). Öğrenme Stilleri. İstanbul: Beyaz Yayınları Cebeci, S. (1996). Din Eğitimi Bilimi ve Türkiye’de Din Eğitimi. Ankara: Akçağ Yayınları. Civelek, Ö. (2003). Yapay Zekâ-Ömer Civelek’le Söyleşi. TMH-Türkiye Mühendislik Haberleri, 423(1), 40-50. Güllüpınar, F. Kuzu, A. O., Dursun, A., Kert, A., Gültekin, M. (2013,1 Aralık). Milli Eğitimde Teknoloji Kullanımı ve Sonuçları: Velilerin Bakış Açisindan Fatih Projesi’nin Pilot Uygulamasının Değerlendirilmesi. Journal of Social Sciences, 30, 195-216. Sarıbaş, S. Babadağ, G. (2015). Temel Eğitimin Temel Sorunları. Anadolu Eğitim Liderliği ve Öğretim Dergisi, 3(1), 18-34. Parladır, S. (1996). Din Eğitimi Bilimine Giriş, İzmir. Tosun, C. (2017). Din Eğitimi Bilimine Giriş, Ankara: Pegem Akademi. URL-3: Cerebro (2018, 16 Mart). Yapay zekanın tarihçesi ve gelişim süreci [Blog yazısı]. Erişim adresi: https://medium.com/t%C3%BCrkiye/yapay-zekan%C4%B1n-tarih%C3%A7esi-ve-geli%C5%9Fims%C3%BCreci-cb4c73deb01d, Erişim tarihi:01.06.2024.
Anahtar kelimeler: Din, Eğitim, Din Eğitimi, Yapay Zekâ, Öğretmen
Kaynak gösterimi
Dinç, A. (2024). Din Eğitiminde Yapay Zekâ Kullanımı ve Öğretmen Rolü. Bildiri Özet Kitabı içinde. X. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi.

