Bildiri · 2024

Karakter ve Değer Eğitimi Dersinde Kullanılan Yöntemlere İlişkin Öğretmen Adaylarının Görüşleri

X. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi

Yazarlar

  1. Mehmet ÖZDEMİRSunan yazarSorumlu yazarSakarya Üniversitesi
  2. Feride İdi TULUMCUSakarya Üniversitesi
  3. Fatih Mehmet TULUMCUSakarya Üniversitesi

Öz

Problem Durumu: Çocuklar değerleri küçük yaştan itibaren öncelikle ailelerinde, bunun yanı sıra medya, akranları, oyun grupları, bakıcıları, içinde bulundukları topluluk ve diğer kuruluşlardan öğrenirler (Halstead ve Taylor, 2000, s. 169). Demokratik toplumlarda eğitim kurumları; sadece bilişsel amaçlara ulaşmak için değil, aynı zamanda insanı insan yapan bütün değerlerin, öğrencilere verildiği bir yapı olma anlayışına sahip olmak için de çaba sarf etmelidir (Yazıcı, 2006). Bu bağlamda toplumda birçok unsur ve kurum değerlerin aktarılmasına örtük veyahut sistematik bir biçimde öncelik etmektedir. Değerler eğitiminin amacı, çocuğun doğuştan getirdiği en iyi tarafı ortaya çıkarmak; kişiliğinin her yönüyle gelişmesini sağlamak; insani mükemmelliğe ulaşmasına yardımcı olmak; bireyi ve toplumu kötü düşünce ve davranışlardan korumak ve kurtarmak, bunun yanında iyi düşünce ve davranışlarla donatmak ve devamını sağlamaktır (Aydın, 2020, s. 2). Bu doğrultuda hedeflenen değerler, küçük yaştan itibaren eğitim kurumları olan okullar aracılığıyla çocuklara aktarılmaya çalışılır. Çağın getirdiği olumsuz durumlar karşısında, okullar öğrencilerine iyi tercihler yapabilmek için seçenekler gösterebilmeli ve aynı zamanda bu tercihleri yapabilme stratejilerini ve amaçlarını sunabilmelidirler (Ekşi, 2003). Okullarda etkili bir değerler eğitimi için öğretim programları, eğitim ortamları vb. unsurların yanı sıra öğretmen de önemli bir etkendir (İdi Tulumcu, 2015). Dolayısıyla öğretmenlerin değerler eğitimi hususunda bilinçli olması gerek okuldaki programdan yola çıkarak gerekse de kendi davranış ve duruşu ile bu noktada öğrencilere rehberlik etmesi beklenir. Değerler; bireyler arası etkileşimlerden, aileden ve diğer toplumsal unsurlardan denenerek, gözlemlenerek ve uygulanarak öğrenilir. Bu nedenle, değerlerin yeni nesillere belirli yaklaşım, yöntem ve tekniklere aktarılması gerekmektedir (Erdoğan, Özdemir ve Bıyık, 2020). Türkiye’de 2006 yılında yapılan program değişiklikleri ile birlikte sistematik bir şekilde öğretim programlarında yer alan değerler; en son 2018 yılında Milli Eğitim Bakanlığı tarafından programların yenilenmesi ile yenilenen programlarda da yer bulmuştur. İlk ve orta okulların öğretim programlarında değerler kök değerler başlığı altında ele alınmıştır. Öğretim programlarında yer alan kök değerler; adalet, dostluk, dürüstlük, öz denetim, sabır, saygı, sevgi, sorumluluk, vatanseverlik, yardımseverlik şeklinde belirlenmiştir. Öğretim programlarının yanı sıra Milli Eğitim müdürlükleri tarafından da değerler eğitimine yönelik çalışmalar yapılmıştır. 2010-2011 Eğitim-öğretim yılı içerisinde il milli eğitim müdürleri toplantısında değerler eğitiminin uygulama koşulları üzerine tartışmalar yapılmış; 2012-2013 eğitim-öğretim yılında öncelikle okulöncesi, ilk ve ortaokul kurumlarında yerini almış etkinliklerin merkezine yerleştirilmesindeki yerini almıştır (Polat, 2021). Değerler, eğitim-öğretimin her kademesinde ve öğretim programlarının tamamında yerini bulmuştur. Dolayısıyla programda yer alan bu değerlerin nasıl ele alınacağı, hangi yaklaşım bağlamında ve ne tür öğretim yöntem ve teknikleri kullanılarak öğretileceği ayrı bir önem arz etmektedir. Yarar Kaptan (2021), değer öğretimi boyutunda yapılabilecek etkinlik ve uygulama örneklerinin başta öğretimini yapacağınız değere, hedef kitlenize, seçtiğiniz değer eğitimi yaklaşımına ve içinde bulunduğu ortamın fiziksel koşullarına bağlı olmakla birlikte birçok unsura göre değişkenlik gösterebildiğinden söz eder. Bütün bunlar göz önünde bulundurulduğunda değerlerin aktarılmasında önemli bir unsur olan okulların ve okullarda bu sorumluluğu üstlenen öğretmenlerin değerler eğitiminin nasıl yapılması gerektiği noktasında donanımlı olması, öğrencilere etkili bir değerler eğitimi verebilmek için ilgili yöntem ve teknikleri bu eğitim bağlamında nasıl kullanılabileceğinin farkında olması önem arz etmektedir. Karakter ve Değer Eğitimi dersi üniversitelerde okutulmaya; YÖK tarafından öğretmen yetiştiren lisans programlarına sahip olan Eğitim Fakültelerinin ders programlarının yeniden yapılandırılıp düzenlenmesi sonucu girmiş ve birçok öğretmenlik programında zorunlu ve seçmeli ders olarak yerini almıştır. Özellikle Değerler Eğitimi ülkemizde okul öncesi kurumlardan başlayarak eğitimin hemen her kademesinde sistematik olarak kendine yer bulmaktadır. Bu bağlamda öğretmen adayları hem kendileri okurken değerler eğitimine yönelik farklı deneyimler kazanmakta hem de gelecek nesillerin değer eğitiminin inşası yolundaki temellerini Karakter ve Değer Eğitimi dersinde atmaktadır. Değerler eğitiminin okullarda sistematik bir şekilde yer alması hangi öğretim yöntemi ile daha etkili olacağı önemlilik arz etmektedir. Yapılan bu çalışmanın amacı; Karakter ve Değer Eğitimi dersini alan ve değerler eğitiminde aktif olarak kullanılan yöntemleri derste deneyimleyen Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık bölümünde öğrenim görmekte olan öğretmen adaylarının bu yöntemlerin kullanışlılığı ve etkililiğine dair görüşlerinin belirlenmesidir. Araştırma Yöntemi: Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden olgubilim deseni kullanılmıştır. Olgubilim deseni, farkında olduğumuz ancak derinlemesine ve ayrıntılı bir anlayışa sahip olmadığımız olgulara odaklanmaktadır. Olgular yaşadığımız dünyada olaylar, deneyimler, algılar, yönelimler, kavramlar ve durumlar gibi çeşitli biçimlerde karşımıza çıkabilmektedir (Creswell, 2015; Yıldırım ve Şimşek, 2011). Araştırmanın çalışma grubunu bir devlet üniversitesinin 2023-2024 Eğitim Öğretim yılında öğrenim görmekte olan 50 Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bölümü öğrencisi oluşturmaktadır. Veriler yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmıştır. Verilerin çözümlenmesinde içerik analizi kullanılmış; kod ve kategoriler belirlenerek veriler analiz edilmiştir. Beklenen Sonuçlar: Araştırma sonucunda; değerler eğitiminde izlenmesi gerekli yöntemler; bu yöntemlerin etkililiği, yeni bir öğretim yöntemi olan çocuklar için felsefe yönteminin değerler eğitiminde kullanımı ve değerler eğitiminde materyal kullanımına dair farklı sonuçlara ulaşılmış ve bu sonuçlar doğrultusunda öneriler getirilmiştir. Kaynakça: Aydın, M.Z. (2020). Değerler eğitimi. Şahin Şimşek ve Funda Bulut (Ed.). Çocuk Edebiyatı Yazarlarının Kaleminden Değerler Eğitimi (s. 1-7) içinde. Akademisyen Kitabevi. Creswell, J.W. (2015). Nitel araştırma yöntemleri (2.Baskı). (Çev. Ed. Mesut Bütün ve Selçuk Beşir Demir). Siyasal Kitabevi. Ekşi, H. (2003). Temel insanî değerlerin kazandırılmasında bir yaklaşım: Karakter eğitimi programları. Değerler Eğitimi Dergisi, 1 (1), 79-96. Erdoğan, T., Özdemir, C. ve Bıyık, M. (2020). Değer eğitiminde kullanılan, yaklaşım, yöntem ve teknikler. Ayşegül Oğuz Namdar (Ed.) İlkokulda Drama ile Değerler Eğitimi Uygulamaları (s. 60-78) içinde. Pegem Akademi Yayıncılık. İdi Tulumcu, F. (2015). Güncel çocuk dergilerinde yer alan değerler (yayımlanmış yüksek lisans tezi). Sakarya Üniversitesi. Halstead, J.M. (1996). Values and values education in schools. Halstead, J.M. ve Taylor (Eds.) Values in Education and Education in Values (s. 3-22) içinde. The Falmer Press. Polat, Ü. (2021). Türkiye’de karakter ve değerler eğitimi. Mücahit Kağan ve Nusrettin Yılmaz (Yay. Haz.) Karakter ve Değer Eğitimi (s. 205-220) içinde. Pegem Akademi Yayıncılık. Yarar Kaptan, S. (2021). Karakter ve değer eğitiminde yaklaşım, yöntem ve teknikler. Salih Zeki Genç ve Adem Beldağ (Ed.) Karakter ve Değer Eğitimi (s. 146-168) içinde. Pegem Akademi Yayıncılık. Yazıcı, K. (2006). Değerler Eğitimi’ne genel bir bakış. TÜBAR, 19, 499-522. Yıldırım, A.& Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. (9.Baskı). Seçkin Yayıncılık.

Anahtar kelimeler: Karakter ve Değer Eğitimi Dersi, değerler eğitimi, öğretim yöntemleri, çocuklar için felsefe.

Kaynak gösterimi

Özdemir, M., Tulumcu, F. İ. ve Tulumcu, F. M. (2024). Karakter ve Değer Eğitimi Dersinde Kullanılan Yöntemlere İlişkin Öğretmen Adaylarının Görüşleri. Bildiri Özet Kitabı içinde. X. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi.