Yazarlar
Öz
Problem Durumu: Klasik örgütlenmelerde, belirsizlikten uzak durma, mevcut durumu koruma ve risk almaktan kaçınma eğilimleri görülürken, mal ve hizmet öncelikli bir yapı benimsenmiştir (Şimşek, Akgemci ve Çelik,(2008),s.415). Buna karşılık, modern örgütlenmelerde birey ve örgütün ihtiyaçları ön planda tutulmakta ve değişimin önemi vurgulanmaktadır. Brian J. Robertson, holakrasinin modern bir yönetim modeli olarak geliştirilmesinde önemli bir rol oynamıştır. Robertson'a göre holakrasi, geleneksel hiyerarşik yapıların yerine geçen, otorite ve karar alma yetkilerinin dağıtıldığı bir sistemdir. Yönetim gücü, tek bir liderin elinde toplanmak yerine, organizasyon içinde farklı roller ve takımlar arasında adil bir şekilde paylaşılmaktadır (Robertson, 2015). Holakrasi, çalışanların katılımını ve bağlılığını artırarak örgütsel sinerjiyi desteklemeyi amaçlar. Ekip üyelerinin yetki ve sorumluluk sahibi olmaları, daha fazla işbirliği ve işbirliği içinde çalışmalarını teşvik edebilir. Bu da, ortak hedeflere ulaşma sürecinde etkinlik ve verimliliği artırabilir (Gore, 2017). Türkiye'de eğitim sektöründe, yönetimlerinde holakrasi modeline atıfta bulunan "Öğrenme Tasarımları", öğrenme sürecinin sıkıcı ve zorlu olabileceğini belirterek, bu süreçte eğitimcilerin özgürlük alanını genişleterek kolaylaştırmayı hedeflemektedir. Tasarım ve çalışma felsefesi holakrasi modeline dayanan Öğrenme Tasarımları’nın ilkeleri arasında; bir okul olarak kabul edilen "deneyim", herkesin öğrenme yönteminin farklı olduğunu vurgulayan "farklılık", en güçlü kazanım olarak görülen "farkındalık", sosyal etkileşimle ortaya çıkabileceğine inanılan "yaratıcılık" ve "eğlence" bulunmaktadır. Bu yönetim sisteminde, herkesin anlamlı kararlar alabileceği, eşit etkileşim içinde çalışabileceği, her eğitimcinin toplantılara katılabileceği ve yöneticinin olmadığı bir holakrasi modeli ile ilerlemek amaçlanmaktadır (Gtblog, (2018). Araştırma Yöntemi: Ölçek geliştirilirken göz önünde bulundurulan aşamalar Karasar’ın (2007) önerdiği dört basamaklı süreç izlenilerek gerçekleştirilmiştir. Bu aşamalardan ilki ölçek maddelerinin oluşturulması, uzman görüşlerine başvurma, ön deneme, geçerlik ve güvenilirlik aşamaları olarak belirlenmiştir. Geliştirilen ölçek, İstanbul İlinde bulunan 229 devlet ve 95 özel kurumda çalışmakta olan toplam 324 elektronik posta adresi açık olan öğretmene gönderilmiştir. Sonuç olarak 324 öğretmen çalışma grubunu oluşturmuştur. Ölçeğin yapı geçerliliğinin ve alt boyutlarının belirlenmesi amacıyla “Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA)” gerçekleştirilmiştir. Uygulama 2023 yılının mart-temmuz ayları arasında gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin her bir faktörü oluşturan maddeleri arasında iç tutarlılığı hesaplamak için Cronbach’s alfa güvenilirlik testi analizi yapılmıştır. Madde havuzu oluşturulurken, alanyazın taranarak örgütlerin holakrasi özelliklerini ortaya koyabilecek 46 madde yazılmıştır. Buna ek olarak on öğretmenle yüz yüze görüşmeler yapılarak, okulların holakrasi özellikleri konusunda görüşlerine başvurulmuştur. Yapılan görüşmeler neticesinde, 8 özgün madde yazılmıştır. Sonuç olarak 54 maddelik madde havuzu oluşturulmuştur. İlgili uzmanların yaptığı değerlendirmeler sonrası maddelerin kapsam geçerlik oranlarının ve indeksinin hesaplanması amacıyla Lawshe (1975) tekniği kullanılmıştır. Elde edilen KGİ oranı 0.92 olarak hesaplanmıştır. KGİ değerinin KGO ölçütü değerinden daha yüksek olması, maddelerin ve ölçeğin kapsam geçerliğinin iyi olduğunu gösterir verilerdir. (Lawshe 1975). Ölçek için hazırlanan taslak madde formu, görünüş geçerliği açısından üç öğretim üyesine ve iki Türk Dili ve Edebiyatı öğretmenine inceletilmiş ve gözden geçirilmiştir. Farklı üniversitelerdeki 10-15 uzmanın görüşüne sunulan ölçek maddeleri yapılan düzenlemelerle güncellenmiştir. Veri setinin faktör analizi için uygun olup olmadığını analiz etmek içim Kaiser-Mayer-Olkin (KMO) testi yapılmış olup, değişkenler arasında yüksek korelasyon olup olmadığını ve veri setinin çok değişkenli normal bir dağılımdan gelip gelmediğini belirlemek için ise Barlett küresellik (Barlett Test of Sphericity) testi yapılmıştır. Elde edilen bulgular doğrultusunda, verilerin çok değişkenli normal dağılımdan geldiği, değişkenler arasında birtakım korelasyonların bulunduğu ve ölçeğin faktör analize uygun olduğu (Tavşancıl, 2010) söylenebilir. Veri setinin faktörlere dağılımını ortaya koymak amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) gerçekleştirilmiştir. AFA sürecinde temel bileşenler analizi kullanılmıştır. Elde edilen bileşenlerin daha fazla açıklayıcı olabilmesi için varimax dik döndürme uygulanmıştır. Yapılan son analiz sonucunda ölçeğin, özdeğeri 1,00’den büyük üç faktörlü yapı sergilediği görülmüştür. Üç faktörün toplam varyansın%73’ünü açıkladığı görülmektedir. Birinci faktör varyansın%56’sını, ikinci faktör varyansın %9’unu ve üçüncü faktör varyansın %7’sini açıklamaktadır. Faktörleri oluşturan maddeler incelenmiş, oluşturdukları ortam anlam dikkate alınarak, alanyazın doğrultusunda isimlendirme yapılmıştır. Beklenen Sonuçlar: Sonuç olarak geliştirilen Okulların Holakrasi Özellikleri Ölçeğinin geçerli ve güvenilir bir ölçek olduğu söylenebilir. Sonuçlar, ölçeğin öğretmenlerin holakrasi algılarını etkili bir şekilde değerlendirebilecek güvenilir ve geçerli bir ölçüm aracı olduğunu göstermektedir. Öğretmenlerin holakrasi algıları, cinsiyet, kurum türü, kıdem, okul kademesi ve yaş gibi demografik değişkenler açısından incelenmiştir. Bu değişkenlere göre elde edilen farklılıklar, holakrasi uygulamalarının eğitim kurumlarında nasıl farklı deneyimlendiğini anlamak açısından önemlidir. Elde edilen bulgular, holakratik yönetim sistemlerinin eğitim ortamlarında uygulanabilirliği ve potansiyel yararları hakkında önemli ipuçları sunmaktadır. Bu ölçek, gelecekteki araştırmalar ve uygulamalar için sağlam bir temel oluşturmaktadır. Eğitim kurumlarında holakrasi uygulamalarının yaygınlaştırılması, öğretmenlerin işbirliği, yönetim katılımı ve organizasyonel adalet algılarını olumlu yönde etkileyebilir ve böylece eğitim ortamlarında daha verimli ve etkili bir yönetim modeli sunabilir (Savage vd., 2019). Kaynakça: Gtblog, (2018). Girişimcilikte Oyunbozan Bir Sistem: Öğrenme Tasarımları, İstanbul, http://blog.geleceginitasarla.net/girisimcilikte-oyunbozan-bir-sistem-ogrenmetasarimlari/2888 adresinden alınmıştır. Gore, S. (2017). The Unusual Workplace: The 10 Holacracy Secrets of Organizational Transformation. www.gore.com Robertson, B. J. (2015). Holacracy -Discover a Better Way of Working. HolacracyOne, 1–10. Robertson, B. J. (2015). Holacracy: The New Management System for a Rapidly Changing World. New York: Henry Holt and Co. Şimşek, M. Şerif, AKGEMCİ T.,ÇELİK, A., (2008), Davranış Bilimlerine Giriş ve Örgütlerde Davranış (6. Baskı), Ankara, Gazi.
Anahtar kelimeler: Holakrasi, öğretmen, geçerlilik, güvenilirlik
Kaynak gösterimi
Çetin, M. Ö. ve Ocak, S. (2024). Öğretmenlerin Holakrasi Algıları Ölçeğinin Geliştirilmesi ve Geçerlilik-Güvenilirlik Analizi. Bildiri Özet Kitabı içinde. X. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi.

