Yazarlar
Öz
Problem Durumu: Kısaca günlük yaşamda karşılaşılan durumlara yönelik içsel tepkiler olarak tanımlanabilen duygular kişinin çevreyle ilişkilerini düzenleyen ve bu ilişkileri sürdürme ya da sonlandırma süreçlerine eşlik eden bir süreç olarak ifade edilmektedir (Arabacı vd., 2018). Yaşamın ilk yıllarından itibaren bireylerin olumlu duygulara yönelme ve olumsuz duygulardan kaçma eğilimi göstermesi ve bazen ihtiyaçlarını giderebilmek için olumsuz duyguları kullanması duygu düzenleme ihtiyacını doğurtmaktadır (Hsieh ve Stright, 2012). Temelde zorlu yaşam koşullarını tanımlama ve bunlara uyum sağlama olarak ifade edilebilen duygu düzenleme (Mestre vd., 2017) bireyin duygu ifadelerini bilinçli ya da bilinç dışı, kendiliğinden ya da belli bir çaba sarf ederek; dengeleyen, durduran ya da artıran, yöntem, teknik ve davranışlardır (Calkins ve Bell, 2010). Duygu düzenleme güçlüğü ise tetikleyici bir uyaranla karşılaşıldığında bireyin duygusal tepkisini düzenlemesi ve kontrol etmesindeki yetersizlik olarak ifade edilmektedir ve pek çok psikopatolojinin nedeni olarak görülmektedir (Arabacı vd., 2018). Psikolojik sağlamlık kavramı ise bireylerin yaşantılarında büyük değişikliklere neden olan, birey için zorlayıcı ve sıkıntılı olmasından dolayı bireyin uyum sağlamasını zorlaştıran durumlara karşın sağlıklı baş etme becerilerini kullanarak yaşamla yeniden uyumlanabilmelerini iade etmektedir (Fletcher ve Sarkar, 2013). Psikolojik sağlamlık düzeyleri yüksek olan bireylerin güçlü iletişim ve problem çözme becerilerine sahip olduğu, iyimser oldukları, uyum sağlayıcı bir karaktere sahip oldukları ve sağlıklı ilişkiler kurabildikleri ve empati becerilerinin yüksek olduğu belirtilmektedir (Tanyeri, 2016). Bu özelliklerin özel gereksinimli öğrencilerle çalışacak özel eğitim öğretmen adaylarının bu çocuklarla etkili ve sağlıklı bir şekilde çalışabilmeleri için gerekli özellikler olduğu düşünülmektedir. Bununla birlikte özel eğitim öğretmen adaylarının özel gereksinimli öğrencilerle çalışırken çeşitli zorlayıcı durumla karşılaşabilecekleri, bu zorluklarla baş edebilme noktasında duygu düzenleme becerilerini etkili şekilde kullanabilmelerinin önemli olduğu düşünülmektedir. Bununla birlikte alanyazın psikolojik sağlamlık ve duygu düzenleme arasında anlamlı ilişkilerin olduğunu ortaya koymaktadır (Mestre vd., 2017). Bu durum özel eğitim öğretmen adaylarında duygu düzenleme güçlüğü ile psikolojik sağlamlık kavramlarının çalışılması gereken önemli konular olduğunu düşündürmüştür. Bu nedenle bu araştırmanın amacı özel eğitim öğretmen adaylarında duygu düzenleme güçlüğü ile psikolojik sağlamlık arasındaki ilişkilerin incelenmesidir. Araştırma Yöntemi: Araştırma Tasarımı: Bu araştırma genel tarama modellerinden ilişkisel tarama modeli ile gerçekleştirilmiştir. İlişkisel tarama modeli iki veya daha fazla değişken arasındaki ilişkiyi belirlemek için kullanılmaktadır (Büyüköztürk vd., 2016). Evren ve Örneklem: Araştırmanın çalışma grubu üniversitede öğrenim gören özel eğitim bölümü öğrencilerinden oluşmaktadır. Katılımcıların 265 (%44.07)’i kadın, 122 (%44)’ü erkektir. Veri Toplama Yöntemleri: Veri toplama sürecinde gönüllülük ilkesi gözetilerek onam formu imzalayan katılımcılara ölçme araçları kağıt form şeklinde dağıtılmıştır. Formun doldurulması her bir katılımcı için yaklaşık 15-20 dakika aralığında sürmüştür. Veri toplama aracı olarak Bjureberg vd. (2016) tarafından geliştirilen ve Yiğit ve Güzey Yiğit (2017) tarafından Türkçeye uyarlanan Duygu Düzenleme Güçlüğü Ölçeği Kısa Formu, Ungar ve Lienberg (2011) tarafından geliştirilen ve Türk kültürüne uyarlaması Arslan (2015) tarafından yapılan Yetişkin Psikolojik Sağlamlık Ölçeği ve araştırmacılar tarafından geliştirilen kişisel bilgi formu kullanılmıştır. Duygu Düzenleme Ölçeği Kısa Formunun bu çalışma için Cronbach alfa katsayısı .95, Yetişkin Psikolojik Sağlamlık Ölçeğinin bu çalışma için Cronbach alfa katsayısı .86 olarak hesaplanmıştır. Veri Analizi: Araştırmada elde edilen veriler SPSS 25.0 paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. Verilerin analizinde betimsel istatistikler, bağımsız örneklemler t-testi, Pearson momentler çarpımı korelasyon katsayısı ve basit doğrusal regresyon analizi kullanılmıştır. Beklenen Sonuçlar: Araştırmanın bulgularına bakıldığında yapılan bağımsız örneklemler t-testi sonucunda katılımcıların duygu düzenleme güçlüğü düzeylerinin cinsiyete (t385=.042, p>.05) ve özel gereksinimli yakına sahip olup olmama durumuna göre (t385=-.363, p>.05) anlamlı olarak farklılaşmadığı görülmektedir. Yapılan Perason momentler çarpımı korelasyon katsayısı analizi sonucunda özel eğitim öğretmen adaylarının duygu düzenleme güçlüğü düzeyleri ile psikolojik sağlamlık düzeyleri arasında negatif yönde anlamlı düzeyde bir ilişki olduğu saptanmıştır (r=-.34, p<.01). Yapılan basit doğrusal regresyon analizi sonucunda ise özel eğitim öğretmen adaylarında psikolojik sağlamlığın duygu düzenleme güçlüğünü anlamlı düzeyde yordadığı görülmüştür. Buna göre özel eğitim öğretmen adaylarında psikolojik sağlamlık duygu düzenleme güçlüğünün %34’ün açıklamaktadır (R=.341, R2=.11, F(1-384)=50.945, p<.01). Araştırmada elde edilen bulgular literatür ışığında tartışılmıştır. Kaynakça: Arabacı, L. B., Ayakdaş Dağlı, D. ve Taş, G. (2018). Madde kullanım bozukluklarında duygu düzenleme güçlüğü ve hemşirelerin rol ve sorumlulukları. Bağımlılık Dergisi, 19(1), 10-16. Arslan, G. (2015). Yetişkin psikolojik sağlamlık ölçeğinin (YPSÖ) psikometrik özellikleri: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Ege Eğitim Dergisi 2(16), 344-357. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2016). Bilimsel araştırma yöntemleri (20. Baskı). Pegem Akademi. Calkins, S. D. ve Bell, M. A. (2010). Child development at the intersection of emotion and cognition. Washington, DC: American Psychological Association. doi:10.1037/12059-000 Fletcher, D. ve Sarkar, M. (2013). Psychological Resilience. European Psychologist, 18(1), 12-23. http://dx.doi.org/10.1027/1016-9040/a000124 Hsieh, M. ve Stright, A. D. (2012). Adolescents' emotion regulation strategies, self-concept, and internalizing problems. The Journal of Early Adolescence, 32(6), 876-901. doi:10.1177/0272431611433848 Mestre, J.M., Núnez-Lozano, ˜ J.M., Gomez-Molinero, ´ R., Zayas, A., Guil, R. (2017). Emotion regulation ability and resilience in a sample of adolescents from a suburban area. Fronteirs in. Psychology. 8, 1980. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2017.01980. Tanyeri, E. (2016). 23 yaş ve üzeri heteroseksüel ve homoseksüel bireylerin erken dönem uyumsuz şemalarının ilişkilerde yükleme tarzları ve psikolojik sağlamlık üzerine etkisi. [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Beykent Üniversitesi. Yiğit, İ., & Guzey Yiğit, M. (2017). Psychometric properties of Turkish version of difficulties in emotion regulation scale-brief form (DERS-16). Current Psychology, 38(6), 1503–1511.
Anahtar kelimeler: Özel Eğitim Öğretmen Adayları, Duygu Düzenleme Güçlüğü, Psikolojik Sağlamlık
Kaynak gösterimi
Traş, Z., İbaoğlu, E. N. ve Yakıcı, H. B. (2024). Özel Eğitim Öğretmen Adaylarının Duygu Düzenleme Güçlükleri ve Psikolojik Sağlamlık Düzeyleri Arasındaki İlişkilerin İncelenmesi. Bildiri Özet Kitabı içinde. X. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi.

