Bildiri · 2024

İSLAM KÜLTÜR BÖLGESINDEKİ DÜŞÜNCE KRİZİNİN NEDENİ

X. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi

Yazarlar

  1. Aygün HALIQIZISunan yazarSorumlu yazarBakü Devlet Üniversitesi

Öz

Problem Durumu: İslam, bilimin ve insanın daima yeniliklere açık bir şekilde gelişmesini sağlarken ve bu gelişmeyi İslam'ın temel taşı olarak görürken, tarih sahnesinde onun tökezlemesi ve gerilemesi bir takım sebeplerle tartışılmıştır. Bazı yazarlara göre Abbasi döneminin keskin gelişme zirvesinden sonra İslam'ın gelişmesindeki gerilemenin nedeni, yeni eserler yerine orijinal eserler üzerine yazılan şerhlerdir. 12. ve 13. yüzyıllarda büyük İslam filozoflarının eserlerine yapılan şerhler, bu eserlerin tahlili vb. önemli yeniliklerin önündeki temel engellerdi. Hadis, tefsir ve içtihatların gelişmesi esas olarak İslam'ın Doğu'sunda İslam'ın manevi gelişimine yol açsa da daha önemli noktalarda durgunluk yaşandı. İslam'ın manevi kolu olan tasavvuf ve tasavvufta yaşanan bölünmeler sorunun en acı göstergesiydi. Bu alanın araştırmacılarından K.Bünyadzade, o dönemin manevi eğitim alanındaki kriz durumunu şöyle belirtmektedir: "Bu dönemler, tasavvuftaki bölünme süreci - mezheplerin oluşumu ile karakterize edilebilir: her mezhep bireysel mürşilerin otoritesine dayanan kendi ahlaki gereklerinin yerel yönetimler tarafından kurulması ve aynı şeylerin farklı kişi ve mezhepler tarafından farklı tarz ve yöntemlerle ulaştırılması" bu krizin temel nedenleridir. [Bünyadzadə, 2010: 36]. Bunlar tarihin acı delilleri olsa da, bizce bunun mutlaka sebepleri olduğuna inanıyoruz. Bizce bu, Büveyhilerin Abbasilerden sonra İslam tarihinde iktidara gelme meselesidir. Zira İslam tarihinde mezhepçilik, mezhepçilik ve siyasetin din ile karıştırılması konuları esas olarak Büveyhilerin hükümdarlığı döneminden itibaren kendini göstermeye başlamıştır. Mezhepler, dini düşünce bağlamında insan unsurunun bir ürünü olarak ortaya çıkmış toplumsal yapılar ve gruplardır. Tıpkı Büveyhilerin idaresi gibi İslam düşünce tarihinde ana düşünce ekolleri olarak görülen mezhep hareketleri de siyasi yapının ve toplumsal akışkanlığın sağladığı destek çerçevesinde ortaya çıkmıştır. Buveyhi yönetiminin mezhepçilik temelinde cereyan eden olaylarla anıldığını da belirtelim. Aslında bu sorunun kaynağı Şii düşüncesinin özünün iktidar elinde değiştirilerek siyasallaştırılmasıdır ki bu da o dönemin karakteristik özelliklerinden biridir [Akoğlu Muharrem, 2009/2:123–138]. Araştırma Yöntemi: Ancak bazı modern İslam alimleri, tefsir geleneğinin bir kriz değil, bir gelişme unsuru olduğuna işaret ederek asıl sorunu sosyal ve siyasi konuların varlığında görmektedir. Bu düşünceye göre yorum aslında bilimsel gelişmenin dinamiklerinden biridir. Dolayısıyla modern araştırmalar açısından şerh eserlerinin her biri başlı başına müstakil bir eser olup, bilimin gelişmesine ivme kazandırmış olup, gelişmeye engel olarak değerlendirilemez. Beklenen Sonuçlar: Ünlü bilim adamı Fuat Sezgin, Alman hoca Hellmut Ritter'in "bilimin temeli İslami ilimlere dayanır" şeklindeki görüşü üzerine bu alandaki araştırmalarına başladığını belirtiyor. Bu alanda büyük araştırmalar yapan Fuat Sezgin şöyle yazıyor: "Milletler için zaman, bir kişinin hayatından ibaret değildir." Günümüz Avrupa kültürü, belli koşullar altında, belli bir dönemden sonra, farklı ekonomik ve jeopolitik koşullar altında ortaya çıkan İslam kültürünün devamıdır. Avrupa kültürü İslam kültürünün çocuğudur. [https://www.kelambaz.com/bati-medeniyeti-islam-medeniyetinin-cocugudur]. Kaynakça: Bünyadzadə, Könül, (2010). İslam fəlsəfəsi: tarix və müasirlik, Bakı, s.36. Akoğlu Muharrem, (2009). Dedelerin Siyasete İlişkin Sektörel Eğilimleri Üzerine. Bilimname XVII, N 2, s.123–138.]. https://www.kelambaz.com/bati-medeniyeti-islam-medeniyetinin-cocugudur

Anahtar kelimeler: İslam kültür bölgesi, düşünce krizi (bunalımı).

Kaynak gösterimi

Halıqızı, A. (2024). İslam kültür bölgesındeki düşünce krizinin nedeni. Bildiri Özet Kitabı içinde. X. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi.