Yazarlar
Öz
Problem Durumu: 6 Şubat 2023 tarihinde yaşanan iki büyük deprem felaketi insanları psikolojik olarak derinden etkilemiştir. Sadece deprem bölgesinde yaşayanları değil, tüm Türkiye’yi etkileyen bu depremin ardından birçok farklı şehirde psikolojik danışmanlar tarafından psikososyal destek çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Bu psikososyal destek çalışmaları hem deprem bölgesinde yaşayanlara hem de deprem nedeniyle göç edenlere yönelik farklı şehirlerde yapılmıştır. Depremzedelere yönelik gerçekleştirilen bu çalışmalar, psikolojik danışmanların da dolaylı şekilde depremden etkilenmesine ve yaşamlarının değişmesine neden olmuştur (Arslankoç ve diğerleri, 2024). Buradan hareketle, bu araştırmada deprem sonrasında psikolojik danışmanların şefkat yorgunluğu ile yaşamda uyum düzeyi arasındaki ilişkinin incelenmesi ve bu değişkenlerin farklı demografik değişkenler açısından değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Alanyazında şefkat yorgunluğu, diğer insanlara bakım veren profesyonel meslek çalışanlarının ortaya çıkan acı durumuna yönelik yaşadığı stres olarak tanımlanmaktadır (Joinson, 1992). Özellikle deprem gibi travmatik durumlar ile çalışırken şefkat yorgunluğu ortaya çıkabilmektedir. Maytum ve diğerleri (2004) tarafından yapılan araştırmada acı çeken, üzüntü hisseden ve hayal kırıklığı yaşayan bireylere şahit olunmasının şefkat yorgunluğunu tetiklediği belirtilmiştir. Yapılan bir başka araştırmada şefkat yorgunluğu yaşayan bireyler daha fazla uykusuzluk, kaygı ve depresyon belirtileri göstermektedir (Conrad ve Kellar-Guenther, 2006). Tüm bunlara ek olarak, alanyazında şefkat yorgunluğu nedeniyle bireylerin yaşamdan haz alma düzeyinde azalma olduğu (Franza ve diğerleri, 2015) ve genel memnuniyetsizlik ile umutsuzluk yaşadığı (Figley, 2002) bildirilmiştir. Buradan hareketle, şefkat yorgunluğu yaşayan bireylerin yaşamda uyum düzeyi azalabilir. Yaşamda uyum, kişilerin yaşamını fark edip kabul etmesi ve yaşamına ilişkin dengeyi sağlayabilmesi olarak tanımlanmaktadır (Kjell ve diğerleri, 2013). Alanyazında yer alan birçok araştırmada yaşamda uyum kavramı olumlu ruh sağlığı ile ilişkilendirilmektedir (örn., Demirci, 2022; Teasdale ve Chaskalson, 2011). Bahsi geçen tüm bu araştırmalardan hareketle, yaşamda uyum becerisi güçlü olan bireyler, değişen yaşam koşulları içinde dengesini daha kolay sağlayabilir. Deprem felaketinin ardından şefkat yorgunluğunu yaşayan psikolojik danışmanlar değişen yaşam koşulları içinde dengesini kaybedebilir. Bu da psikolojik danışmanların psikolojik sağlığını bozabilir. Bu nedenle, deprem sonrasında psikolojik danışmanların şefkat yorgunluğu ile yaşamda uyum düzeyi arasındaki ilişkinin incelenmesi önemlidir. Böylece, psikolojik danışmanların mental sağlığı hakkında daha fazla bilgi elde edilebilir. Ayrıca, başta cinsiyet ve yaş olmak üzere farklı demografik özellikler açısından şefkat yorgunluğunun ve yaşamda uyumun incelenmesinin alanyazına katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Deprem sonrasında psikolojik danışmanlara yönelik böyle bir araştırmaya alanyazında rastlanmaması bu çalışmanın özgünlüğünü ortaya koymaktadır. Araştırma Yöntemi: Bu araştırma, ilişkisel tarama modeline dayanan betimsel bir araştırmadır. Bu model, iki ya da daha fazla değişken arasındaki ilişkiyi ya da değişimi saptamayı amaçlamaktadır (Büyüköztürk, 2016). Araştırmanın örneklemini psikolojik danışmanlar oluşturmuştur. Araştırmada 178’i kadın (%54.8) ve 147’si erkek (%45.2) olmak üzere toplam 325 psikolojik danışman yer almıştır. Çalışma grubunun yaş ortalaması 34.47 olarak hesaplanmıştır (SS = 8.199). Katılımcılardan veriler çevrim içi form aracılığıyla toplanmış ve form uygulanmadan önce katılımcıların tamamından bilgilendirilmiş onam alınmıştır. Araştırma boyunca katılımcılara herhangi bir ücret ödenmemiştir. Çevrim içi formda yer alan ölçekler Ümmet ve diğerlerinin (2023) geliştirdiği Psikolojik Danışmanlarda Şefkat Yorgunluğu Ölçeği ile Yelpaze ve diğerlerinin (2022) Türkçeye uyarladığı Yaşamda Uyum Ölçeği-3’dir. Psikolojik Danışmanlarda Şefkat Yorgunluğu Ölçeği 21 madde ve dört faktörden oluşmaktadır. Ölçekte herhangi bir ters madde yer almamaktadır. Beşli dereceleme şeklinde puanlanan ölçekten en düşük 21 ve en yüksek 105 puan alınabilmektedir. Ölçekten alınabilecek muhtemel yüksek puanlar şefkat yorgunluğunun fazla olduğu anlamına gelmektedir. Yaşamda Uyum Ölçeği ise üç maddeden oluşmaktadır. Tek boyutlu olan bu ölçekte herhangi bir ters madde yoktur. Yedili dereceleme şeklinde puanlanan ölçekten 3 ila 21 arasında puan alınabilmektedir. Ölçekten alınabilecek olası yüksek puanlar bireylerin yaşamda uyum düzeyinin artışına işaret etmektedir. Bu araştırmanın veri analizinde ilk olarak değişkenlerin normallik varsayımları ile Cronbach alfa iç tutarlık değerleri incelenmiştir. Daha sonra, değişkenler arasındaki ilişkiyi saptamak için Pearson momentler çarpımı korelasyon katsayısı hesaplanmıştır. Ardından, şefkat yorgunluğunun yaşamda uyumu yordayıp yordamadığına basit regresyon analizi yapılarak bakılmıştır. Tüm bunlara ek olarak, her iki değişkenin cinsiyete, yaşa, psikososyal destek çalışmasında yer alma durumuna, depreme maruz kalan bireylerle çalışma durumuna ve travma ya da stresle baş etme eğitimi alma durumuna göre fark testleri bağımsız örneklemler için t testi yapılarak araştırılmıştır. Beklenen Sonuçlar: Analizler sonucunda ilk olarak değişkenlerin çarpıklık ve basıklık değerlerinin -1 ile +1 arasında olduğu saptanmıştır. Bu bulgu, normal dağılımın sağlandığını göstermektedir. Daha sonra güvenirlik analizleri sonucunda Yaşamda Uyum Ölçeğinin Cronbach alfa değeri 0.752 ve Psikolojik Danışmanlarda Şefkat Yorgunluğu Ölçeğinin Cronbach alfa değeri 0.915 olarak hesaplanmıştır. Ayrıca bu ölçeğin alt boyutlarının Cronbach alfa değerlerinin 0.736 ile 0.851 arasında değiştiği belirlenmiştir. Yapılan korelasyon analizinde şefkat yorgunluğu ile yaşamda uyum arasında negatif yönde anlamlı ilişki olduğu saptanmıştır (r = -.200, p < .000). Regresyon analizinde ise şefkat yorgunluğunun yaşamda uyumu anlamlı şekilde yordadığı belirlenmiştir (ß = -.200, p < .000). Son olarak fark testlerinde kadınların erkeklere göre daha fazla şefkat yorgunluğu yaşadığı saptanmıştır [t(323) = 2.013, p 0.05]. Yaş açısından bakıldığında, hem şefkat yorgunluğu [t(323) = 1.906, p > 0.05] hem de yaşamda uyum [t(323) = -0.422, p > 0.05] değişkenleri için ilk yetişkinlikte ya da orta yetişkinlikte olmanın anlamlı bir fark yaratmadığı belirlenmiştir. Şefkat yorgunluğu için psikolojik destek çalışmasında yer alma durumu herhangi anlamlı bir fark oluşturmamıştır [t(323) = 1.503, p > 0.05]. Yaşamda uyum değişkeninde ise psikososyal destek çalışmasında yer alanlar lehine anlamlı bir fark bulunmuştur [t(323) = -2.171, p 0.05]. Fakat yaşamda uyum değişkeninde depreme maruz kalan bireylerle çalışanlar lehine anlamlı fark saptanmıştır [t(323) = -2.503, p < 0.05]. Son olarak, travma ya da stresle baş etme eğitimi alan psikolojik danışmanların bu eğitimi almayanlara göre yaşamda uyum düzeyinin daha yüksek olduğu belirlenmiştir [t(323) = -2.264, p 0.05]. Alanyazın incelendiğinde, şefkat yorgunluğu ile yaşamda uyum arasındaki ilişkiyi ortaya koyan başka araştırmaya rastlanmamıştır. Fakat bu araştırmada elde edilen bulgular ile dolaylı olarak benzerlik gösteren başka araştırmalar mevcuttur (örn., Conrad ve Kellar-Guenther, 2006; Franza ve diğerleri, 2015). Bahsi geçen bu araştırmalar, kişilerin şefkat yorgunluğunun azalmasının mental sağlığı olumsuz etkilediğini ortaya koymaktadır. Tüm bunlar bu araştırma bulguları ile diğer araştırma sonuçlarının paralel olduğunu göstermektedir. Kaynakça: Arslankoç, S., Salduz Doruk, Ç., & Koçak, O. (2024). Deprem bölgesindeki psiko-sosyal hizmetlerin değerlendirilmesi. Afet ve Risk Dergisi, 7(1), 108-127. https://doi.org/10.35341/afet.1306045 Büyüköztürk, Ş. (2016). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı istatistik, araştırma deseni SPSS uygulamaları ve yorum (22. Baskı). Pegem Akademi. Conrad, D., & Kellar-Guenther, Y. (2006). Compassion fatigue, burnout, and compassion satisfaction among Colorado child protection workers. Child Abuse & Neglect, 30(10), 1071-1080. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2006.03.009 Demirci, İ. (2022). Family harmony and flourishing in Turkey: The roles of interdependent happiness and harmony in life. Journal of Happiness Study, 23, 985-1005. https://doi.org/10.1007/s10902-021-00437-7 Franza, F., Del Buono, G., & Pellegrino, F. (2015). Psychiatric caregiver stress: clinical implications of compassion fatigue. Psychiatria Danubina, 27, Suppl 1, 321-327. Figley, C. R. (2002). Compassion fatigue: psychotherapists' chronic lack of self care. Journal of Clinical Psychology, 58(11), 1433-1441. https://doi.org/10.1002/jclp.10090 Joinson, C. (1992). Coping with compassion fatigue. Nursing, 22(4), 118-121. Kjell, O. N. E., Hefferon, K., Garcia, D., & Sikström, S. (2013). Enhancing environmental and social sustainability: attuned with life scale as a complement to satisfaction with life. Third world congress on positive psychology. Los Angeles. Maytum, J. C., Heiman, M. B., & Garwick, A. W. (2004). Compassion fatigue and burnout in nurses who work with children with chronic conditions and their families. Journal of pediatric health care: official publication of National Association of Pediatric Nurse Associates & Practitioners, 18(4), 171-179. https://doi.org/10.1016/j.pedhc.2003.12.005 Teasdale, J. D., & Chaskalson, M. (2011). How does mindfulness transform suffering? II: the transformation of dukkha. Contemporary Buddhism, 12(1), 89-102. https://doi.org/10.1080/14639947.2011.564824 Ümmet, D., Metin, S., & Okur, S. (2023). Psikolojik Danışmanlarda Şefkat Yorgunluğu Ölçeğinin geliştirilmesi. E-Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 14(1), 284-298. https://doi.org/10.19160/e-ijer.1191665 Yelpaze, İ., Satıcı, B., & Satıcı, S. A. (2022). Psychometric properties of Life Adjustment Scale-3 and Life Satisfaction Scale-3. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi.
Anahtar kelimeler: Deprem, Şefkat yorgunluğu, Yaşamda Uyum
Kaynak gösterimi
Okur, S. ve Satıcı, B. (2024). Deprem Sonrasında Psikolojik Danışmanların Şefkat Yorgunluğu ve Yaşamda Uyum Düzeyinin Farklı Demografik Değişkenlerle İncelenmesi. Bildiri Özet Kitabı içinde. X. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi.

