Bildiri · 2024

Okumaya Karşı Tutum ve Alışkanlıkta ChatGPT'nin Rolü

X. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi

Yazarlar

  1. Kadir KAPLANSunan yazarSorumlu yazarBayburt Üniversitesi
  2. Nesime Ertan ÖZENUşak İl Millî Eğitim Müdürlüğü
  3. Halil Ziya ÖZCANUşak İl Millî Eğitim Müdürlüğü

Öz

Problem Durumu: Teknolojik gelişmelerin öğretimde meydana getirdiği̇ değişiklikler, teknolojinin öğrenme sürecindeki̇ rolü hakkında önemli̇ soruları gündeme getirmiştir. Günümüzde temel okuryazarlık düzeyi, teknolojik üretim ve bu üretimden faydalanma açılarından yeterli görülmemektedir. Okuma, yazma eğitim ve öğretiminin de buna göre düzenlenmesi düşüncesi bütün gelişmiş ülkelerce kabul görmektedir (Akyol, 2020). Teknolojinin öğrencilerin öğrenmesine yardımcı olabileceği ve öğretmenlerin görevlerini kolaylaştırabileceği tartışılmaktadır. Eğitim sürecinde uygulanacak yöntem ve tekniklerin belirlenmesi, çeşitli materyallerden faydalanılması, çeşitli etkinlikler düzenlenmesi ve bunların günümüzdeki gelişimlere uygun bir biçimde yapılması önemlidir. Bireyin okumaya karşı olumlu ya da olumsuz eğilimleri, okuma eylemini gerçekleştirme sıklığı; okuma becerisi üzerinde etkili olmaktadır. Okuma becerisinin gelişimi için dijital araçlar kullanılarak gerçekleştirilen çalışmaların da giderek artan sayılara ulaştığını söylemek mümkündür (Çiftci, 2019; Duran & Topbaşoğlu, 2015; Odabaş, Odabaş & Binici, 2020; Özer, 2023; Suğur, 2023). Okuma tutum ve alışkanlıklarında yapay zekâ kullanımına odaklanan (Rodriguez vd., 2022; Zhang vd., 2021) bireylerin okuma motivasyonlarına, okuma tutumlarına ve becerilerine katkı sınırlı sayıda çalışma vardır. Bu araştırma, yapay zekânın okuma sürecindeki rolü hakkında fikir vereceği için önemlidir. Çalışmada ChatGPT'nin okuma tutum ve alışkanlığına karşı rolü incelenecektir. Ayrıca araştırmanın okuma becerisinin geliştirilmesi için de rehberlik sağlayacağı düşünülmektedir. Bu amaçla aşağıdaki sorulara cevap aranmıştır: 1.Öğrencilerin ChatGPT ile gerçekleştirilen uygulama öncesinde okumaya karşı tutumları ve dijital okuryazarlık düzeyleri nasıldır? 2.Deney ve kontrol grubundaki öğrencilerin ChatGPT ile gerçekleştirilen uygulama öncesinde okumaya karşı tutum ve alışkanlıkları ile dijital okuryazarlıkları arasında anlamlı farklılık bulunmakta mıdır? 3.Deney ve kontrol grubundaki öğrencilerin ChatGPT ile gerçekleştirilen uygulama öncesi ve sonrasındaki öncesi ve sonrasındaki okumaya karşı tutum ve alışkanlıkları arasında anlamlı farklılık bulunmakta mıdır? 4.Öğrencilerin ChatGPT ile gerçekleştirilen uygulamaya dair görüşleri nelerdir? Araştırma Yöntemi: Bu bölümde, araştırmanın tasarımı, çalışma grubu, araştırmada kullanılan veri toplama araçları ve verilerin analizi yer almaktadır. Araştırma Tasarımı Bu araştırmada yöntem olarak karma bir yöntem benimsenmiştir. Araştırma sürecinde katılımcılardan hem nicel hem de nitel veriler elde edilmesi ve birlikte harmanlanarak sunulması sebebiyle araştırmacılar bu çalışmayı karma yöntemde temellendirmiştir. Desen olarak ise karma yöntem desenlerinden biri olan “Sıralı Açımlayıcı Desen” uygulanmıştır. Çalışma Grubu Araştırmanın çalışma grubunu Uşak ili merkez ilçede yer alan bir ortaokulda öğrenim gören 13 öğrenci oluşturmaktadır. Çalışma grubunun oluşturulmasında kolay ulaşılabilir örnekleme yöntemi benimsenmiş olup araştırma sürecine dâhil olma tamamen gönüllülük esasına dayandırılmıştır. Veri Toplama Araçları Araştırma sürecinde üç farklı veri toplama aracı kullanılmıştır. Dijital Okuryazarlık Ölçeği Pala ve Başıbüyük (2020) tarafından geliştirilen bu ölçek ile 10-12 yaş aralığındaki öğrencilerin dijital okuryazarlık düzeylerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Okumaya Yönelik Tutum ve Alışkanlık Ölçeği Araştırma kapsamında kullanılan bir diğer veri toplama aracı Gül Özdil & Demir (2020) tarafından geliştirilen “Okumaya Yönelik Tutum ve Alışkanlık Ölçeği” dir. Katılımcı öğrencilerin okuma alışkanlıklarını tespit etmeyi amaçlayan bu ölçek hem öntest hem de sontest olarak kullanılmıştır. Odak Görüşme Formu Araştırma sürecinde kullanılan son veri toplama aracı ise araştırma ekibi tarafından oluşturulan “Odak Görüşme Formu” dur. Veri Analizi Deney ve kontrol gruplarından uygulama öncesi ve sonrası toplanan nicel veriler, normallik analizine tabi tutulmuştur. Okuma alışkanlıklarının belirlenmesi amacıyla puan ortalamaları hesaplanmıştır. Her iki grubun da öntest-sontest puan ortalamaları kendi içinde ve gruplar arasında karşılaştırılmıştır. Araştırmanın nitel boyutunu oluşturan veriler, her bir katılımcı (Deney Grubu) ile ayrı ayrı yapılan odak görüşmelerden elde edilmiştir. İlgili bu metinlerin incelenmesi içerik analizi yöntemi benimsenerek yapılmıştır. Yapılan içerik analizinin ardından öğrencilerin ChatGPT’ye yönelik görüşlerinin tematik dağılımının yapılması amacıyla MaxQDA 22.3.0 nitel veri analiz programı kullanılmıştır. Beklenen Sonuçlar: Araştırmada grupların ChatGPT ile gerçekleştirilen uygulama öncesinde okumaya karşı tutum ve alışkanlıklarının incelendiği ilk bulguya göre deney grubu öğrencilerinin okuma tutum ve alışkanlıkları kontrol grubundan daha yüksektir. Öğrencilerin okumaya yönelik olarak genel olarak olumlu tutum içinde olduğu söylenebilmektedir. Biçer ve Duruhan (2024), ortaokul öğrencilerinin öğrenme stilleri ile okumaya yönelik tutumları arasındaki ilişkiyi araştırdıkları çalışmalarında benzer şekilde ortaokul öğrencilerinin okumaya karşı olumlu tutuma sahip oldukları görülmüştür. Araştırmada deney ve kontrol grubundaki öğrencilerin uygulama öncesinde okumaya karşı tutum ve alışkanlıkları ile dijital okuryazarlıkları arasındaki ilişkinin incelendiği ikinci bulguya göre grupların okuma tutum ve alışkanlıklarına ait öntest puanları ile dijital okuryazarlık düzey puanları anlamlı bir şekilde farklılaşmamaktadır. Şahin ve Sarıçam (2022) ortaokul ve lise öğrencilerinin okumaya yönelik tutum, dijital okuryazarlık ve okul bağlılığı arasındaki ilişkiyi araştırdıkları çalışmalarında kitap okumaya yönelik olumlu tutum puanları ile dijital okuryazarlık arasında pozitif yönlü düşük düzeyde bir ilişki olduğunu belirtmişlerdir. Araştırmada deney ve kontrol grubundaki öğrencilerin ChatGPT ile gerçekleştirilen uygulama öncesi ve sonrası okumaya karşı tutum ve alışkanlıklarının incelendiği üçüncü bulguya göre okumaya karşı tutum ve alışkanlık puanları deney grubu lehine anlamlı bir şekilde farklılaşmaktadır. İlkokul öğrencilerinin yapay zekâ ile dijital hikâyeler yazdığı bir araştırmanın sonuçlarına göre tüm öğrencilerin dijital hikâye yazmayı öğrenme sürecine yönelik olumlu bir algıya sahip oldukları ve daha yüksek biliş düzeyine ulaştıkları gözlemlenmiştir (Ng, Luo, Chan & Chu, 2022). Araştırmada öğrencilerin ChatGPT ile gerçekleştirilen uygulamaya dair görüşlerinin tespit edildiği son bulguya göre görüşlerin modülle ilgili öneriler, modülle ilgili olumlu ve olumsuz düşünceler olmak üzere üç kategoride toplandığı görülmüştür. Sonuç olarak, yapay zekâ teknolojileri, eğitimde yenilikçi bir yaklaşım sunmakta ve öğrencilerin öğrenme deneyimlerini zenginleştirmektedir. Ancak, bu teknolojilerin etkin bir şekilde kullanılabilmesi için eğitimcilerin ve öğrencilerin bu alandaki bilgi ve becerilerinin artırılması gerektiği düşünülmektedir. Kaynakça: Akyol, H. (2020). Türkçe ilk okuma yazma öğretimi (18. baskı). Pegem A Yayıncılık. Biçer, N., & Duruhan, E. (2014). Ortaokul öğrencilerinin öğrenme stilleri ile okumaya yönelik tutumları arasındaki ilişki. Milli Eğitim Dergisi, 44(204), 199-213. Çiftci, M. (2019). Dijital hikâyelerin ilkokul ikinci sınıf öğrencilerinin okuma becerileri üzerindeki etkisi. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Aksaray Üniversitesi. Duran, E., & Topbaşoğlu, N. (2015). Dijital-etkileşimli öyküleyici metinler ve anlama. Electronic Turkish Studies, 10(11), 519-532. Gül Özdil, B., & Demir, S. (2020). Okumaya yönelik tutum ve alışkanlık ölçeği geliştirilmesi: Güvenirlik ve geçerlik çalışması. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(30), 528-547. https://doi.org/10.35675/befdergi.666071. Ng, D. T. K., Luo, W., Chan, H. M. Y., & Chu, S. K. W. (2022). Using digital story writing as a pedagogy to develop AI literacy among primary students. Computers and Education: Artificial Intelligence, 3, 1-14. Odabaş, H., Odabaş, Z. Y. & Binici, K. (2020). Dijital bilgi kaynakları ve ortamlarının üniversite öğrencilerinin okuma davranışlarına etkileri. Millî Eğitim Dergisi, 49(227), 89-116. Özer, M. G. (2023). Yabancı uyruklu ilkokul öğrencilerinin Türkçe okuma-anlama ve yazma becerilerinin eğitsel dijital oyun destekli öğretim etkinlikleri ile geliştirilmesi. [Yayımlanmamış doktora tezi]. Anadolu Üniversitesi. Pala, Ş. M., & Başıbüyük, A. (2020). Ortaokul beşinci sınıf öğrencilerinin dijital okuryazarlık düzeylerinin incelenmesi. Cumhuriyet International Journal of Education, 9(3), 897-921. http://dx.doi.org/10.30703/cije.672882 Rodriguez, M. E., Guerrero-Roldán, A. E., Baneres, D., & Karadeniz, A. (2022). An intelligent nudging system to guide online learners. International Review of Research in Open and Distributed Learning, 23(1), 41-62. doi:https://doi.org/10.19173/irrodl.v22i4.5407 Suğur, Ş. (2023). Podcast Kullanılarak akıcı okuma becerilerinin geliştirilmesine yönelik bir araştırma. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ordu Üniversitesi. Şahin, E. K., & Sarıçam, H. (2022). Okumaya yönelik tutum, dijital okuryazarlık ve okul bağlılığı arasındaki ilişkilerin incelenmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 11(4), 1743-1765. Zhang, Y., Wu, M., Tian, G. Y., Zhang, G., & Lu, J. (2021). Ethics and privacy of artificial intelligence: Understandings from bibliometrics. Knowledge-Based Systems, 222, 1-14. doi:https://doi.org/10.1016/j.knosys.2021.106994

Anahtar kelimeler: Okuma, tutum, alışkanlık, yapay zekâ, ChatGPT

Kaynak gösterimi

Kaplan, K., Özen, N. E. ve Özcan, H. Z. (2024). Okumaya Karşı Tutum ve Alışkanlıkta ChatGPT'nin Rolü. Bildiri Özet Kitabı içinde. X. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi.