Bildiri · 2024

Evlilik Yaşam Doyumunun Bazı Değişkenlere Göre İncelenmesi

X. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi

Yazarlar

  1. Halil ÜNALSunan yazarSorumlu yazarMarmara Üniversitesi
  2. Durmuş ÜMMETMarmara Üniversitesi

Öz

Problem Durumu: Aile, toplumların yaşamında önemli ve merkezi bir role sahip temel bir birim olarak kabul edilmektedir (Sezal, 1981; Wrigley, 1977). Ailenin kurulmasını sağlayan evlilik kurumu ise (Everett, 1990; Sokolski ve Hendrick, 1999), bireylerin özel yaşamlarıyla olduğu kadar kamusal yaşamla da derin bir ilişki içindedir (Cott, 2001). Dolaysıyla evlilikle ilgili sorunlar yalnızca çiftleri değil, aynı zamanda toplumun genelini de etkilemektedir (Gurman, 2008; Özaydınlık, 2014). Bu bağlamda, evlilikle ilgili çalışmaların hem bireysel hem de toplumsal açıdan önemi büyüktür. Evliliğin kalitesini, sürdürülmesini ve evlilik mutluluğunun sağlanmasını doğrudan etkileyen önemli faktörlerden birisi de evlilik yaşam doyumudur. Evlilik yaşam doyumu, bireylerin evliliklerinden ne bekledikleri ve bu beklentilerin ne ölçüde karşılandığı ile ilgili sübjektif değerlendirmeleri sonucunda ortaya çıkan memnuniyet düzeyi olarak tanımlanabilir (Çakır, 2014; Sokolski ve Hendrick, 1999; Tezer, 1994). Yapılan araştırmalar bu memnuniyet düzeyinin çeşitli faktörlerden etkilendiğini göstermektedir. Bu faktörler arasında duygusal destek, iletişim becerileri, çatışma çözme stratejileri, eğitim düzeyi, ekonomik durum, kültür, sevgi, ilgi, birlikte zaman geçirme, eşler arası bağ, cinsel doyum, aile içi roller ve kişilik özellikleri gibi birçok unsurun yer aldığı söylenebilir (Akdağ 2014; Bradbury ve Fincham 1988; Canel, 2007, 2011; Çağ ve Yıldırım, 2013; Çelenk ve Van de Vijver, 2013; Gottman, 1979; Kabasakal ve Soylu, 2016; Karney ve Bradbury, 2020; Regan, 2011; Rhyne, 1981; Tezer, 1996; Yıldız ve Çevik, 2016). Evlilik yaşam doyumu, bireylerin genel yaşam kalitesini ve aile içi ilişkilerini doğrudan etkileyen önemli bir faktördür. Ayrıca evlilik doyumunun bireylerin hem psikolojik hem de fiziksel sağlığı üzerinde doğrudan etkileri olduğu da söylenebilir. Yaş, eğitim düzeyi, çocuk sayısı ve evlilik süresi gibi demografik değişkenlerin evlilik doyumu üzerindeki etkileri, bireylerin genel yaşam kalitesini belirlemede önemli bir rol oynar (Bayle ve ark., 2017; Jose ve Alfonso, 2007; Taban ve ark., 2017). Evlilik doyumu, toplumsal yapı ve dinamikler üzerinde de önemli bir etkiye sahiptir. Bu demografik değişkenlerin evlilik doyumu üzerindeki etkilerini anlamak aile destek programlarının geliştirilmesine ve aile danışmanlığı gibi alanlarda daha etkili müdahalelerin planlanmasına katkı sağlayabilir (Kowal ve ark., 2021; Madanian ve Mansor, 2013; Park, 2001; Samadaee-Gelehkolaee ve ark., 2015; Taban ve ark., 2017). Evliliğin hem bireylerin hem de toplumun yaşamında büyük bir etkiye sahip olduğu düşünüldüğünde, evlilik doyumunu etkileyen faktörlerin anlaşılmasının önemi yadsınamaz. Bu araştırmada ise evli bireylerde evlilik yaşam doyumunun yaş, cinsiyet, eğitim düzeyi, sosyoekonomik düzey, çalışma durumu, çocuk sahibi olma durumu ve evlilik süresi gibi demografik değişkenlere göre anlamlı düzeyde farklılaşıp farklılaşmadığı incelenmiştir. Araştırma Yöntemi: Bu çalışmada katılımcıların evlilik yaşam doyumu düzeylerinin demografik özelliklere göre farklılaşıp farklılaşmadığı incelemek için karşılaştırma türü ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Tarama araştırmaları, genellikle geniş bir örneklem grubunun, bir konudaki düşünce, ilgi, beceri veya tutum gibi özelliklerinin mevcut durumunu belirlemeyi amaçlar. İlişkisel tarama modeli ise, iki veya daha fazla değişken arasındaki birlikte değişimin varlığını veya derecesini belirlemeyi amaçlayan araştırma modelidir (Karasar, 2000). Bu model neden sonuç ilişkisini ortaya koymaz fakat bir değişkendeki durumun bilinmesi halinde diğerinin yordanmasına yardımcı olabilir (Creswell, 2020). Araştırmanın evreni Türkiye'de yaşayan evli bireylerden oluşmaktadır. Araştırmanın örneklemi ise Türkiye’de yaşayan 25-63 yaş arası, 265 (%68,7) kadın ve 121 (%31,3) erkek olmak üzere toplam 386 evli bireyden oluşmaktadır. Katılımcıların eğitim durumu incelendiğinde 28 (%7.3) kişinin lise, 230 (%59.6) kişinin üniversite,128 (%33.1) kişinin ise lisansüstü eğitim düzeyine sahip olduğu görülmektedir. Katılımcıların, 270’inin (%69.9 tam zamanlı çalıştığı, 40’ının (%10.4) yarı zamanlı çalıştığı ve 76’sının (%19.7) çalışmadığı görülmektedir. Gelir düzeyleri incelendiğinde 45 (%11.7) kişinin alt orta gelir düzeyinde olduğu, 233 (%60.3) kişinin orta gelir düzeyinde olduğu ve 108 (%28) kişinin üst orta gelir düzeyinde olduğu görülmektedir. Evlilik süreleri incelendiğinde 31 (%8) katılımcının 0-1 yıldır evli olduğu, 117 (%30.4) katılımcının 1-5 yıldır evli olduğu, 95 (%24.6) katılımcının 5-10 yıldır evli olduğu ve 143 (%37) katılımcının 10 yıldan fazla süredir evli olduğu görülmektedir. Katılımcıların çocuk sahibi olma durumları incelendiğinde ise 264 (%68.4) kişinin çocuk sahibi olduğu, 122 (%31.6) kişinin ise çocuk sahibi olmadığı görülmektedir Katılımcılara bir çevrimiçi veri toplama aracı olan google formlar aracılığıyla ulaşılmıştır. Veri toplama aracı olarak Johnson, Zabriskie ve Hill (2006) tarafından geliştirilen ve Çelik (2014) tarafından Türkçeye uyarlanan Evlilik Yaşam Doyumu Ölçeği ve araştırmacılar tarafından oluşturulan Kişisel Bilgiler Formu kullanılmıştır. Verilerin analizinde ise IBM SPSS Statistics 26 paket programı kullanılmıştır. Katılımcıların, evlilik yaşam doyumu ölçeğinden aldıkları puanların cinsiyete ve çocuk sahibi olma durumuna göre farklılaşıp farklılaşmadığını incelemek için Bağımsız Grup t Testi; yaş, eğitim durumu, gelir düzeyi ve çalışma durumu değişkenlerine göre farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemek için ise Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA) ve Kruskal Wallis-H testi uygulanmıştır. İstatistiksel olarak anlamlı farklılıkların ortaya konduğu durumlarda ise farklılıkların hangi gruplar arasında olduğunu belirlemek için LSD çoklu karşılaştırma teknikleri uygulanmıştır. Beklenen Sonuçlar: 1. Evli bireylerin evlilik yaşam doyumlarının, cinsiyet değişkenine göre anlamlı düzeyde farklılık göstermediği bulunmuştur. 2. Evli bireylerin evlilik yaşam doyumlarının, yaş değişkenine göre anlamlı düzeyde farklılık göstermediği bulunmuştur. 3. Evli bireylerin evlilik yaşam doyumlarının, eğitim düzeyi değişkenine göre anlamlı bir farklılık göstermediği bulunmuştur. 4. Evli bireylerin evlilik yaşam doyumlarının, çalışma durumu (tam zamanlı çalışıyor olma, yarı zamanlı çalışıyor olma) değişkenine göre anlamlı düzeyde farklılık göstermediği bulunmuştur. 5. Evli bireylerin evlilik yaşam doyumlarının, sosyoekonomik düzey değişkenine göre anlamlı bir şekilde farklılaştığı bulunmuştur. Düşük sosyoekonomik düzeye sahip katılımcıların evlilik yaşam doyumları, orta ve üst orta sosyoekonomik düzeye sahip katılımcıların evlilik yaşam doyumlarından daha düşük olduğu bulunmuştur. Orta sosyoekonomik düzeye sahip katılımcıların evlilik yaşam doyumu ölçeği puan ortalamaları ise üst orta sosyoekonomik düzeye sahip katılımcıların puan ortalamalarından çok az bir farkla daha yüksek olduğu bulunmuştur. 6. Evli bireylerin evlilik yaşam doyumlarının, evlilik süresi değişkenine göre anlamlı düzeyde farklılık göstermediği bulunmuştur. 7. Evli bireylerin evlilik yaşam doyumlarının, çocuk sahibi olup olmama durumlarına göre anlamlı düzeyde farklılaştığı bulunmuştur. Çocuk sahibi olmayan katılımcıların Evlilikte Yaşam Doyumu Ölçeği puan ortalamasının, çocuk sahibi olan katılımcıların puan ortalamasından anlamlı bir şekilde daha yüksek olduğu bulunmuştur. Kaynakça: Akdağ, F. (2014). Evli bireylerde psikolojik iyi oluşun kök aile ile ilişkiler, benlik saygısı ve evlilik doyumu açısından yordanması. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir. Bayle, A., Ayalew, D., & Yimer, A. (2017). Socio-demographic determinants of marital satisfaction in Jimma Zone, Southwest Ethiopia. International journal of sociology and anthropology, 9, 131-142. https://doi.org/10.5897/IJSA2016.0689. Bradbury, T. N., & Fincham, F. D. (1988). Individual difference variables in close relationships: A contextual model of marriage as an integrative framework. Journal of Personality and Social Psychology, 54(4), 713-721. https://doi.org/10.1037//0022-3514.54.4.713 Canel, A. N. (2007). Ailede problem çözme, evlilik doyumu ve örnek bir grup çalışmasının sınanması. (Yayınlanmamış doktora tezi). Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul. Canel, A. N. (2011). Evlilik ve aile hayatı. Ankara: T.C. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı. Cott, N. F. (2001). Public vows: a history of marriage and the nation. Cambridge, MA and London, England: Harvard University Press. https://doi.org/10.4159/9780674029880 Creswell, J. W. (2020). Eğitim araştırmaları nicel ve nitel araştırmanın planlanması, yürütülmesi ve değerlendirilmesi (3. Baskı). (H. Ekşi, Çev.ed.). İstanbul: Edam. Çağ, P. ve Yıldırım, İ. (2013). Evlilik doyumunu yordayan ilişkisel ve kişisel değişkenler. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 4(39), 13-23. Çakır, S. (2008). Evli bireylerin evlilik uyumlarının ana-babalarına bağlanma düzeyleri ve demografik değişkenler açısından incelenmesi. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara. Çelenk, Ö., Fons J. R., & van de Vijyer. (2013). What makes couples happy? Marital and life satisfaction among ethnic groups in the netherlands. Journal of Cross-Cultural Psychology. 44(8),1275–1293. Çelik, E. (2014). The validity and reliability of the turkish version of the married life satisfaction scale. Cumhuriyet International Journal of Education-CIJE, 3 (4), 1 – 9. doi:10.30703/cije.321353 Everett, C. A. (1990). The field of marital and family therapy. Journal of Counselling and Development, 68 (5), 498-502. https://doi.org/10.1002/j.1556-6676.1990.tb01397.x Gottman, j. M. (1979). Marital interaction: experimental investigations. New York: Academıc Press. Gurman, A. S. (2008). A framework for the comparative study of couple therapy: History, models, and applications. In A. S. Gurman, (Ed.). Clinical handbook of couple therapy (Fourth Edition) (1-26). New York: The Guilford Press. Johnson, H. A., Zabriskie, R. B., & Hill, B. (2006). The contribution of couple leisure involvement, leisure time, and leisure satisfaction to marital satisfaction. Marriage and Family Review, 40(1), 69–91. Jose, O., & Alfons, V. (2007). Do Demographics Affect Marital Satisfaction?. Journal of Sex & Marital Therapy, 33, 73 - 85. https://doi.org/10.1080/00926230600998573. Kabasakal, Z. ve Soylu, Y. (2016). Evli bireylerin evlilik doyumunun cinsiyet ve eş desteğine göre incelenmesi. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 5(4), 208-214. Karasar, N. (2000). Bilimsel araştırma yöntemi. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık. Karney, B. R., & Bradbury, T. N. (2020). Research on marital satisfaction and stability in the 2010s: Challenging conventional wisdom. Journal of Marriage and Family, 82(1), 100–116. doi:10.1111/jomf.12635 Kowal, M., Groyecka-Bernard, A., Kochan-Wójcik, M., & Sorokowski, P. (2021). When and how does the number of children affect marital satisfaction? An international survey. PLoS ONE, 16. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0249516. Madanian, L., & Mansor, S. (2013). Marital Satisfaction and Demographic Traits in an Emigrant Sample: Rasch Analysis. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 107, 96-103. https://doi.org/10.1016/J.SBSPRO.2013.12.404. Özaydınlık, Ş. (2014). Evli çiftlerin evlilik uyumu ile kişilik özellikleri ve romantik ilişkilerindeki sosyal ilginin incelenmesi. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul. Park, E. (2001). Marital Satisfaction among Married Women in Korea. Korean Journal of Women Health Nursing, 7, 508-517. https://doi.org/10.4069/KJWHN.2001.7.4.508. Regan, P. (2011). Close relationships. New York: Routledge. Rhyne, D. (1981). Bases of marital satisfaction among men and women. Journal of Marriage and the Family, 43(4), 941-955. https://doi.org/10.2307/351350 Samadaee-Gelehkolaee, K., McCarthy, B., Khalilian, A., Hamzehgardeshi, Z., Peyvandi, S., Elyasi, F., & Shahidi, M. (2015). Factors Associated With Marital Satisfaction in Infertile Couple: A Comprehensive Literature Review. Global Journal of Health Science, 8, 96 - 109. https://doi.org/10.5539/gjhs.v8n5p96. Sezal, İ. (1981), Sosyal bilimlerde temel kavramlar. Ankara: Birlik Yayınları. Sokolski, D. M., & Hendrick, S. S. (1999). Fostering marital satisfaction. Family Therapy, 26(1), 39. Taban, M., Dolatshahi, B., Eftekhar, M., & Pourshabaz, A. (2017). The relationship between marital satisfaction with demographics characteristics in the population of Tehran 2016. Advances in Nursing & Midwifery, 26, 37-45. https://doi.org/10.22037/ANM.V26I94.15728. Tezer, E. (1986). Evli eşler arasındaki çatışma davranışları: Algılama ve doyum. (Yayınlanmamış doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara. Wrigley, E. A. (1977). Reflections on the history of the family. Daedalus, 106(2), 71–85. doi: http://www.jstor.org/stable/20024477 Yıldız, M. A. ve Çevik G. B. (2016). Evli bireylerin evlilik doyumlarının ve yaşam doyumlarının incelenmesi. International Journal Of Human Sciences, 13(1), 227-242.

Anahtar kelimeler: evlilik yaşam doyumu, evlilik doyumu, evlilik

Kaynak gösterimi

Ünal, H. ve Ümmet, D. (2024). Evlilik Yaşam Doyumunun Bazı Değişkenlere Göre İncelenmesi. Bildiri Özet Kitabı içinde. X. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi.