Bildiri · 2024

Cumhuriyetin 100. yılında eğitim metodu çalışmaları: Yapay zeka

X. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi

Yazarlar

  1. Özlem KARACASunan yazarSorumlu yazarMilli Eğitim Bakanlığı

Öz

Problem Durumu: Yapay zeka kavramı, günümüze değin elde ettiği değişimle, bilgisayar mühendisliği alanında önemli araştırma alanlarından biri ve tartışmasız bu yüzyılın ilk yarısından itibaren teknolojinin itici gücü olarak kabul edilmektedir. Yapay zekanın tanımı arasında sayılabilecek, öğrenme, akıllı tahminlerde bulunma, karmaşık problemleri çözme, değişken koşullara uyum sağlama, farklı insan dili ve deneyimlerine adapte olma gibi özellikleriyle yapay zeka, başta eğitimde bilginin yönetimi olmak üzere doğrudan eğitim ve öğretim sürecine katkı basamağında da yer almaktadır. yapay zekanın eğitime iki şekilde katkı sunduğu söylenebilir; birincisi, eğitimin yönetimi aşamasında öğrencilere ve eğiticilere bilginin yönetimi ve sunumunda; ikincisi ise öğrenme ve öğretme süreçlerine doğrudan dahil olarak öğretici rol aşamasında. Bu çalışmada, eğitimde yapay zeka konusu üç başlık altında ve üç soru ile incelenerek, zeka ve ilgili kavramlar “yapay zeka aslında nedir?” sorusuyla; yapay zekanın eğitime ne şekilde katkı sağlayacağı “yapay zeka eğitimi nasıl geliştirir?” sorusuyla; son bölümde ise “eğitimde yapay zeka uygulamaları nelerdir?” sorusu altında eğitim ve öğretimde kullanılan/kullanılabilecek yapay zeka uygulamaları tanıtılacaktır. Bu çalışmanın yapay zeka konusunu eğitim başlığı altında genel bir çerçevede sunması ve ayrıca öğretmene ve öğrenciye ne şekilde kullanabileceğini ortaya koymasıyla alana katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Araştırma Yöntemi: Yapay zekanın eğitimde kullanılması son yıllarda gelişen bir alandır. Bu çalışmanın amacı yapay zekanın eğitimde kullanımı ile ilgili Türkiye’de yapılan çalışmaları sistematik olarak incelemektir. Çalışmada yapay zeka teknikleri incelenmiş, bu teknikler ile geliştirilen öğretim materyalleri ve bu materyallerin kullanımı alanyazına dayalı olarak ifade edilmiştir. Ulusal Tez Merkezi ve Türkiye adresli dergiler, belirlenen anahtar kelimelerle taranmıştır. Tarama sonucunda ulaşılan 37 araştırma, bu çalışma kapsamında betimsel içerik analizi yöntemi ile analiz edilmiştir. Eğitimde yapay zeka konusunda yapılan çalışmaların sayısında son yıllarda hızlı bir artış olduğu görülmüştür. Araştırmalarda en çok üniversite öğrencileri ile çalışma yapıldığı ve zeki öğretim sistemlerinin yaygın olarak kullanıldığı belirlenmiştir. Beklenen Sonuçlar: Bu araştırmada, yapay zeka konularının eğitimde kullanım alanları ile ilgili sistematik literatür çalışması ortaya konulmuştur. Elde edilen bulgular ışığında aşağıdaki sonuçlara ulaşılmıştır. Çalışmada 1999-2018 yılları arasında en çok çalışmanın yüksek lisans ve doktora tezi olarak yayınlandığı, bunu eğitim dergileri ve eğitim fakülteleri dergilerinin takip ettiği belirlenmiştir. Yapay zeka konusunda YÖK tez merkezinde ve eğitim dergilerinde çok sayıda yayın bulunmasına karşın eğitim konulu yapay zeka yayınlarının sayısının her geçen yıl arttığı görülmektedir. Yapay zeka tekniklerinin eğitimde kullanılmasına ilişkin çalışmalar çoğunlukla tasarım ve geliştirme yöntemi ile gerçekleştirilmiştir. Bu durum yapay zeka konusunda yeni teknolojilerin geliştirildiğini göstermektedir. Yeni geliştirilen bu teknolojilerin farklı araştırma desenleri ile kullanılarak etkilerinin belirlenmesi çalışma alanının zenginleşmesi açısından önemli olacaktır. Nitel çalışmaların sayıca az olduğu görülmektedir. Benzer durum yurtdışındaki yayınlarda da geçerlidir (Tahiru, 2021). YYÜ Eğitim Fakültesi Dergisi (YYU Journal of Education Faculty) Bu araştırma kapsamında Türkiye adresli ve Türkçe alanyazın ele alınmıştır. Web of Science ya da ERIC veritabanları bağlamında da benzer çalışmaların yapılması yararlı olacaktır. Çalışma gruplarının genellikle yükseköğretim gruplarından oluştuğu görülmektedir. Okul öncesi dönem ve yaşam boyu öğrenme konusunda çalışmaların yapılması alanyazına katkı sağlayacaktır. Tasarım ve geliştirme çalışmalarının yoğunlukta olması ülkemizde yapay zeka konusunda bir üretim olduğunun göstergesidir. Bu çalışmaların artması ve geliştirilen ortamların etkilerinin incelendiği çalışmaların yapılması yararlı olacaktır. Diğer yandan çalışma durumlarının kapsamlı olarak ele alındığı nitel araştırmaların artması, yapay zekanın eğitimde kullanılmasına ilişkin daha derinlemesine bilgiler sunacaktır. Son söz olarak; dünya çapında tanınan, yapay zeka alanında yaptığı çalışmamalarla ön planda yer alan bir geliştirici ve bir otorite olan Edward Fredkin’e göre, “Tarihte üç büyük olay vardır. Bunlardan ilki kainatın oluşumudur. İkincisi yaşamın başlangıcıdır. Üçüncüsü de yapay zekanın ortaya çıkışıdır.” Bu cümleden hareketle, yapay zekanın potansiyeli ve gidebileceğe nokta hayal edilenin çok ötesinde olduğu söylenebilir. Baş döndürücü bir hızla ilerleyen bu teknolojinin eğitime farklı açılardan güç kattığı ve öğretim sürecinde karşılaşılan sorunların aşımında daha büyük bir ivme yaratacağı kesindir. Kaynakça: Elmas, Ç. (2007). Yapay zeka uygulamaları:(yapay sinir ağı, bulanık mantık, genetik algoritma). Ankara: Seçkin Yayıncılık Arık, G., & Seferoğlu, S.S. (2020). Eğitimde Yapay Zekâ Çalışmaları: Araştırma Eğilimleri, Karşılaşılan Zorluklar ve Çözüm Önerileri. Nabiyev, V. & Erümit, A.K. (Ed.). Eğitimde Yapay Zeka Kuramdan Uygulamaya içinde. Ankara: Pegem Yayıncılık Danişman, Ş., Yalçın, M., Çiftçi, Ş. K., Tosuntaş, Ş. B., Sölpük, N., Ay, Y., Karadağ, E. ve Yücel, E. (2016a). Türkiye’de eğitim bilimleri alanında yayımlanan dergilerin bilimsel yayın haritası: Dergi etki faktörleri üzerine bir inceleme. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 22(4), 483-506. Doğan, N. ve Aktaş, B. (2011). Promath: Web tabanlı zeki öğretim sistemleri için düzenleyici modül uygulaması. Bilişim Teknolojileri Dergisi, 4 (2), 25-33. Kalem, S. ve Fer, S. (2003). Aktif öğrenme modeliyle oluşturulan öğrenme ortamının öğrenme, öğretme ve iletişm sürecine etkisi. Educational Sciences: Theory & Practice, 3(2), 433- 461. Dogan, N., & Aktaş, B. (2011) Promath: web tabanlı zeki öğretim sistemleri için düzenleyici modül uygulaması. Bilişim Teknolojileri Dergisi, 4(2). Seferoğlu, S.S. (2021). Süreli Yayınlar. Erişim adresi http://yunus.hacettepe.edu.tr/~sadi/egitim/dergi.html

Anahtar kelimeler: Eğitimde yapay zeka, Zeka, Beyin, Yapay zeka, Uzman sistemler

Kaynak gösterimi

Karaca, Ö. (2024). Cumhuriyetin 100. yılında eğitim metodu çalışmaları: Yapay zeka. Bildiri Özet Kitabı içinde. X. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi.