Yazarlar
Öz
Problem Durumu: Edebiyatımızda Çanakkale savaşında Mustafa Kemal’i konu eden romanların sayısı sınırlıdır. Yazılan romanların bir kısmı doğrudan bir kısmı dolaylı olarak Çanakkale savaşını dolayısıyla Mustafa Kemal’i konu eder. Bununla birlikte doğrudan/dolaylı Çanakkale savaşı konulu romanlarda Mustafa Kemal üzerine yapılan çalışmalar da sınırlıdır. Konu hakkında Özmen&İnan’ın (2024) çalışması bulunmakta ancak Mustafa Kemal’in tarihî romanlardaki tasvir(ler)ine değinilmemiştir. Anlatı türlerinden roman; kişi(ler), olay(lar), zaman(lar) ve mekân(lar)dan müteşekkildir. Gerçek, kurmaca, olağan, ütopik, distopik hayatta olanları/olabilecek olanları yansıtan romanın bir parçası tasvir/betimleme(ler)dir. Tasvirin işlevleri okuyucuya bilgi verme, anlatma, ikna etme, gerçeği yansıtmadır. Bu işlevler romanın tamamını veya öğelerinden herhangi birini daha iyi kavramaya, imge oluşturmaya yardım eder. Roman anlatıcısı metninde tasvirini yapmak üzere seçtiği nesne, kişi, varlık veya yeri diğer nesne, varlık, kişi, yerden ayırarak öne çıkartır ve sunar. Bunu konu ağı, liste, değişkenler arası ilişki tablosu, sıralı düzen gibi çeşitli yöntemlerle yapar (Uzdu, 2008, 33). Yöntemler değişebilmekle beraber anlatıcı, tasvirini birtakım dilsel unsurlarla yapar. Bunlar; ad cümleleri, adlandırma, niteleme sıfatları, yer belirleyicileri, eksiltili yapılar, ikilemeler ve tasviri metinlerin dil bilgisel zamanıdır. Çalışmanın amacı; Çanakkale savaşı konulu romanlarda Mustafa Kemal’in fizikî, ruhsal tasvir(ler)inin ne kadar ve ne şekilde, hangi dilsel yapılarla oluşturulduğunu tespit etmektir. Ek olarak roman unsurlarından kişi esas alınarak yalnızca Mustafa Kemal’e odaklanan on roman üzerinden romanlardaki kişi tasvirleri üzerine, dar da olsa, bir kanaat oluşturulması ve tasvirin tarihî romanlarımızdaki yerine dair çıkarımlarda bulunmak amaçlanmıştır. Araştırma Yöntemi: Çalışmada nitel veri toplama araçlarından doküman inceleme yöntemi uygulanmıştır. Bu kapsamda doğrudan Çanakkale savaşını konu eden Mehmet Niyazi Özdemir’in Çanakkale Mahşeri (1999), Rahmi Özen’in Zulüm Dağları Aşar Çanakkale İçinde (2000), Mehmet Kaplan’ın Tarihe Sığmayan Destan Çanakkale (2003), İsmail Bilgin’in Gelibolu Yenilmezlerin Yenildiği Yer (2004), Sevinç-Salim Koçak’ın Çanakkale’de Çocuklar da Savaştı (2006), Turgut Özakman’ın Diriliş Çanakkale 1915 (2008), İsmail Bilgin’in 57. Alay Çanakkale (2008), Sezen Özol’un Çanakkale Askerine Rütbe Gerekmez (2017) romanları ile dolaylı olarak Çanakkale savaşını konu eden Buket Uzuner’in Uzun Beyaz Bulut (2001) ve Serpil Ural’ın Şafakta Yanan Mumlar (2003) adlı romanları incelenmiştir. Beklenen Sonuçlar: İncelenen romanlarda Mustafa Kemal’in ruhsal tasvirlerinin ağırlıklı olduğu, bu tasvirlerin ad cümleleri ve niteleme sıfatlarıyla oluşturulduğu belirlenmiştir. Mustafa Kemal’i eleştiren veya olumsuz tasvir(ler)e rastlanılmamıştır. Romanlardaki tasvirlerden hareketle Mustafa Kemal’in ileri görüşlü, çalışkan, cephedeki askerler tarafından sevilen, güvenilen, vatanın geleceğinden endişelenen, gözü pek bir kişi olduğu çıkarılabilir. Ancak tarihî romanlarda Mustafa Kemal tasvirinin sınırlı kaldığı; anlatıcıların okuyucu zihninde Mustafa Kemal’e dair bir fotoğraf/imge oluşturmada yetersiz kaldığı, tarihî romanlarda tasvir(ler)e yeterince yaslanılmadığı, roman yazarlarının ve edebiyatımızın bu hususta biraz geride kaldığı söylenebilir. Kaynakça: Bilgin, İ. (2006). Gelibolu: Yenilmezlerin yenildiği yer (9. bs). Babıali Kültür Yayınları. Bilgin, İ. (2020). 57. Alay Çanakkale (13. bs). Timaş Yayınları. Kaplan, M. (2009). Tarihe sığmayan destan Çanakkale (2. bs). Gençlik Yayınları. Koçak, S., & Koçak, S. (2006). Çanakkale’de çocuklar da savaştı (4. bs). Çilek Yayınları. Özakman, T. (2015). Diriliş Çanakkale 1915. Bilgi Yayınevi. Özdemir, M. N. (1999). Çanakkale mahşeri (1. bs). Ötüken Neşriyat. Özen, R. (2000). Zulüm dağlar aşar: Çanakkale içinde (2.). Gençlik Yayınları. Özmen, N., & İnan, S. (2024). Çanakkale savaşını konu eden romanlarda Mustafa Kemal anlatımı—I. RumeliDE Dil ve Edebiyat Dergisi, Ö14, 425-451. https://doi.org/10.29000/rumelide.1454400 Özol, S. (2017). Çanakkale askerine rütbe gerekmez (1. bs). Ceren Yayıncılık. Ural, S. (2015). Şafakta yanan mumlar (6. Baskı). Bilgi Yayınevi. Uzdu, F. (2008). Betimleyici metinlerin dilsel özellikleri ve bu tür metinler yoluyla sözcük öğretimi (Tez No. 220351) [Yüksek lisans tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi]. Dokuz Eylül Üniversitesi. Uzuner, B. (2002). Uzun beyaz bulut: Gelibolu (2. bs). Remzi Kitabevi.
Anahtar kelimeler: Çanakkale Savaşı, Mustafa Kemal, Mustafa Kemal Tasviri, Tarihî Roman
Kaynak gösterimi
İnan, S. ve Özmen, N. (2024). Çanakkale Savaşını Konu Eden Romanlarda Mustafa Kemal Tasviri ve Tasvirin Tarihî Roman Türündeki Yeri. Bildiri Özet Kitabı içinde. X. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi.

