Bildiri · 2024

Göç ve Arkadaşlık: İstanbul'da Bir Ortaokul

X. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi

Yazarlar

  1. Büşra Tombak İLHANSunan yazarSorumlu yazarYıldız Teknik Üniversitesi
  2. Zeynep Rana YILDIZYıldız Teknik Üniversitesi

Öz

Problem Durumu: Göç, hem toplum hem de eğitimin en kadim meselelerindendir. Göç etmiş grup ve bireyler, eğitime dahil olarak kültürlenme sürecinden geçerken aynı zamanda yerel toplum, okul ve öğrencileri kültürlerler. Türkiye'ye 2011 yılından bu yana özellikle Suriye'den gelen göç dalgasıyla birlikte okullarda göçmen öğrenci sayısı hayli artmıştır. Milli Eğitim Bakanlığı'nın yayınladığı istatistiklere göre 2022-2023 eğitim öğretim yılında ilköğretimde 730 bin 806 öğrenci bulunmaktadır. Arkadaşlık ilişkileri ve bu ilişkilerle düzenlenen çevre, bireyin sosyal, akademik, evlilik, mesleki hayatını da etkiler (Büyükşahin Çevik, Gülşen, & Çelikkaleli. 2010). Ancak çalışmalar, göç etmiş öğrencilerin arkadaşlık ilişkilerinin olumsuz yönde olduğunu göstermektedir (Ersoy & Turan, 2019). Göç etmiş öğrencilerin yasadığı zorbalık ve fiziksel şiddet, başarısız olmalarına ya da okul bırakmalarına neden olabilmektedir (Başaran, 2021). Bahsedilen öğrencilerin toplulukla veya toplumla olan bağların zedelenmesi” olarak tanımlanan sosyal dışlanma, farklı ideoloji, etnik köken, farklı kültürel değerler kaynaklı kaynaklanabilmektedir (Adıbatmaz, 2017). Sosyal dışlanmanın sonucu olarak dışlanan kesim kendi değerlerini önemsek, yaşatmak için kendini geri çekmekte, birbirleriyle güç birliği oluşturmaktadır. Bu durumdaki çocuklarda aitlik hissetmek için kendi değerlerine sahip kişilerle iletişim kurarak mücadele vermektedirler (Genç, Taylan & Baris, 2015). Çalışmalar, göç etmiş öğrencilerin çoğunlukla kendi etnik gruplarıyla arkadaş olduğunu ve bu durumun sosyalleşme ve sosyal uyumu zedelediğini göstermektedir (Uğurlu, 2018). Özellikle ilkokul çağlarında göç etmiş öğrenciler aile ortamlarında kullandıkları dili kullanmakta, uyum sağlamakta zorlanmakta ve çok az Türk arkadaş̧ edinmektedir. Çalışmalar, öğretmenlerin ders dışı sosyal faaliyetlerle bu durumu iyileştirebileceğini göstermektedir. Özellikle göç etmiş öğrencilerin yerel kültürlerinden unsurlar içeren, etkileşimli faaliyetler empati ve iletişim bakımından olumlu etki yaratmaktadır (Gülüm & Ulusoy, 2008). Bu bağlamda Aslan (2020)’ın çalışması, okullarda yapılan sosyal faaliyetlerin göç etmiş öğrencilerde aidiyet hissini artırabileceğini göstermektedir. Spor etkinlikleri (Sağın & Güllü, 2020), kulüp etkinlikleri, teneffüs etkinlikleri, program dışı aktivitelerde öğrenciler arası iletişim, etkileşim, işbirliği ve kaynaşmanın gözetilmesi arkadaşlık ilişkilerini olumlu etkilemektedir (Dee, 2005). Bu öğrencilerin özellikle yoğun olduğu İstanbul ilinde uyum ve arkadaşlık sorunları ön plana çıkmaktadır. Bu nedenle araştırmanın amacı, ders dışı faaliyetlerin göçmen ve Türk öğrenciler arasındaki arkadaşlık ilişkilerine olan etkisini anlamaktır. Araştırma Yöntemi: Araştırma, nicel yöntemler kullanılarak, yarı deneysel bir araştırma olarak gerçekleştirilmiştir. Çalışmada 6 saatlik ders dışı sosyal faaliyet planı olarak yaratıcı drama uygulanarak göç etmiş öğrencilerin arkadaşlık ilişkilerinin anlaşılması amaçlanmıştır. Çalışmada ön test ve son test olarak nicel veri toplama araçlarından sosyometri aracı kullanılmıştır. Sosyometri aracı, sosyal ilişkilerin nicel yollarla taranıp ilişki ağlarının anlaşılmasına hizmet eder. Çalışmanın örneklemi, kriter örnekleme yöntemiyle oluşturulmuştur. Kriter örnekleme yöntemi, araştırma amacına hizmet edecek belirli bir özellik/kritere göre örneklem grubunun seçilmesini ifade eder. Çalışmada sosyal faaliyetlerin göç etmiş öğrencilerin arkadaşlık ilişkilerine etkisi anlaşılmaya çalışıldığından, göç etmiş öğrenci sayısının fazla olduğu bir ilköğretim okulunun seçilmesi planlanmış, İstanbul ilinin Zeytniburnu ilçesine bağlı bir ortaokul seçilmiştir. Göçmen öğrenci sayısının fazla olduğu ortaokulda, ailesi göç etmiş öğrenci sayısının en fazla olduğu sınıf seçilmiştir. Bahsedilen sınıfta 7'si göçmen olmak üzere 13 öğrenci bulunmaktadır. Araştırmada elde edilen veriler, non-parametrik yöntemlerle incelenerek görselleştirilmiştir. Beklenen Sonuçlar: Araştırmada elde edilen sonuçlar, ders dışı faaliyetlerin öğrencilerin arkadaşlık ilişkilerine olumlu etki ettiğini göstermektedir. Yaratıcı drama uygulamaları sırasında birbirine fiziksel ve sosyal olarak yakınlaşan öğrencilerin arkadaşlık tercihlerinde değişimler gerçekleşmiştir. Kaynakça: Adıbatmaz, M. (2017). Sığınmacı çocukların karşılaştığı zorbalık ve ötekileştirme yaşantılarının sosyal dışlanma bağlamında incelenmesi (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Karabük Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü). Aslan, A. (2020). Suriyeli öğrencilerin ikincil sosyalleşmeleri bağlamında okulun işlevleri: çarşamba örneği, AJELI- Anatolian Journal of Educational Leadership and Instruction, 8(1), 42-58. Başaran, K. D. (2021). Akran zorbalığının Suriyeli göçmen çocukların psikolojik iyi oluş halleri üzerine etkisi: Türkiye, Lübnan ve Ürdün örneklemlerinde literatür taraması. Sosyal Çalışma Dergisi, 5(2), 245-257. Büyükşahin Çevik, Gülşen, & Çelikkaleli, Ö. (2010). Ergenlerin arkadaş bağlılığı ve internet bağımlılığının cinsiyet, ebeveyn tutumu ve anne-baba eğitim düzeylerine göre incelenmesi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19(3), 225-240. Dee, Thomas, S. 2005. "A Teacher Like Me: Does Race, Ethnicity, or Gender Matter?" American Economic Review, 95(2): 158-165. Ersoy, A. F., & Turan, N. (2019). Sığınmacı ve göçmen öğrencilerde sosyal dışlanma ve çeteleşme. Third Sector Social Economic Review, 54(2), 828-840. Genç, Y., Taylan, H. H., & Barış, İ. (2015). Roman çocuklarının eğitim süreci ve akademik başarılarında sosyal dışlanma algısının rolü. International Journal of Social Science, 33, 79-97. Gülüm, K., & Ulusoy, K. (2008). Sosyal bilgiler dersinde göç konusunun işlenişinde halk türkülerinin kullanılması (örnek bir çalışma). Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 7(26), 112-127. Sağın, A. E. & Güllü, M. (2020). Suriyeli öğrencilerin okula uyum süreci; sportif etkinliklerin rolü. Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 22(3), 86-99 . Uğurlu, Z. (2018). Suriyeli sığınmacı öğrencilerin okula uyum sorunlarının çözülmesi ve desteklenmesinde öğretmen etkisi, Ed. Vahap Özpolat, Zorunlu göçler ve doğurduğu sosyal travmalar İçinde, 191-261.

Anahtar kelimeler: göç, arkadaşlık, sosyometri, yaratıcı drama

Kaynak gösterimi

İlhan, B. T. ve Yıldız, Z. R. (2024). Göç ve Arkadaşlık: İstanbul'da Bir Ortaokul. Bildiri Özet Kitabı içinde. X. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi.