Bildiri · 2024

Öğretmenlerde Psikolojik Sağlamlık, Bilişsel Esneklik, Mesleki Doyum ve Tükenmişlik Arasındaki İlişkinin İncelenmesi

X. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi

Yazarlar

  1. Nur Yağmur ARASSunan yazarSorumlu yazarOndokuz Mayıs Üniversitesi
  2. Serhat DEMİRMEB Şırnak TOKİ Şehit Komiser Umut Tunçay İlkokulu
  3. Solmaz ERBAŞMEB Çorum Bilim ve Sanat Merkezi

Öz

Problem Durumu: Günümüzde insanlar hayatının her alanında zorluklarla mücadele etmektedir. Bu zorluklar insanların hem psikolojik uyumunu hem de enerjisini olumsuz etkilemektedir. Ayrıca onların enerjilerini tüketerek çaresiz ve ümitsiz hissetmelerine sebep olmaktadır. Zaman içerisinde yoğunlaşan rekabet şartları ve gelişen teknolojinin çalışma koşulları üzerindeki olumsuz etkisi ile tükenmişlik sendromu günümüz iş dünyası için önemli bir sorun durumuna dönüşmüştür. Bireylerin görevleri gereği karşılaştıkları insanlara karşı duyarsızlaşmaları, duygusal açıdan kendilerini tükenmiş hissetmeleri ve kişisel başarı ile yeterlilik duygularının azalması biçiminde meydana gelen tükenmişlik, daha çok insanlar ile yüz yüze ilişki gerektiren mesleklerde görülen bir olgudur (Amigo, Asensio, Menendez, Redondo ve Ledesma, 2014; Ergin, 1992; Günay ve Demiralay, 2016; Maslach ve Jackson, 1981). Bu mesleklerden birisinin de öğretmenler olduğu düşünülmektedir. Bu sebeple bu çalışmada öğretmenlerde psikolojik sağlamlık, bilişsel esneklik, mesleki doyum ve tükenmişlik arasındaki ilişkiyi incelemek amaçlanmıştır. Araştırma Yöntemi: Bu araştırma öğretmenlerde psikolojik sağlamlık, bilişsel esneklik ve mesleki doyumun tükenmişliği yordayıcı rolünün incelendiği korelasyonel bir araştırmadır (Pallant, 2020). Korelasyonel araştırma, belirli bir örneklemde iki veya ikiden fazla değişken arasındaki ilişkiyi araştırmanın gerçekleştirildiği zaman dilimi içerisinde herhangi bir müdahalede bulunmadan incelemeyi amaçlayan bir araştırma desenidir (Howitt ve Cramer, 2020). Çalışma Grubu Araştırmanın çalışma grubunu, Türkiye’nin farklı şehirlerinden uygun örnekleme yöntemiyle ulaşılan 226 öğretmen oluşturmuştur. Uygun örnekleme yöntemi araştırmacının maliyet, zaman, araştırma evrenine uygun katılımcılara kolay bir şekilde ulaşılabilirlik gibi araştırmanın gerçekleştirilmesini kolaylaştırıcı faktörleri dikkate alarak araştırma örneklemini belirlediği olasılığa dayalı olmayan bir örnekleme türüdür (Howitt ve Cramer, 2020). Araştırmaya katılan 226 katılımcının 157’si kadın (%69.5) ve 69’u erkektir (%30.5). Araştırmaya katılan katılımcıların yaş aralığı 20 ila 54 arasında değişmekte olup ortalama yaşları 30.76’dır (S.s = 5.80).Katılımcılar demografik bilgi formunu, Maslach Tükenmişlik Ölçeğini, Kısa Psikolojik Sağlamlık Ölçeğini, Bilişsel Esneklik Envanterini ve Mesleki Doyum Ölçeğini cevaplandırmıştır. İşlem Araştırmaya başlanılmadan önce Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sosyal ve Beşerî Bilimler Araştırmaları Etik Kurulu’ndan gerekli izinler alınmıştır. Verileri toplayabilmek amacıyla Google Formlar uygulamasında yukarıda sözü edilen veri toplama araçları ve bilgilendirilmiş onam formundan oluşan bir form oluşturulmuştur. Daha sonra araştırma Instagram, Facebook, WhatsApp ve Telegram gibi sosyal medya platformları aracılığıyla öğretmenlere çevrim içi olarak duyurulmuş ve araştırmaya katılmaya istekli öğretmenlerden araştırma formunu cevaplamaları istenmiştir. Formu doldurmadan önce katılımcılara çalışmanın amacına, çalışmaya katılımda gönüllülüğün esas olduğuna, cevapların gizli tutulacağına, araştırma verilerinin yalnızca bilimsel amaçlı olarak kullanılacağına ve araştırmadan istedikleri zaman herhangi bir yaptırıma uğramadan çekilebileceklerine ilişkin gerekli bilgilendirmeler yapılmış ve bilgilendirilmiş onamları alınmıştır. Tüm öğretmenler araştırmaya gönüllü olarak katılmıştır. Verilerin Analizi İstatistiksel işlemlerin tamamı psikoloji alanında sıklıkla kullanılan istatistik programlarından biri olan SPSS 23 veri analizi programıyla gerçekleştirilmiştir. Verilerin analizine geçilmeden önce verilerin doğruluğu, ölçeklerin güvenirlikleri, kayıp değerler, uç değerler ve kullanılması planlanan analizlerin varsayımları incelenmiştir (George ve Mallery, 2022; Pallant, 2020). Verilerin doğruluğunu incelemek amacıyla her bir değişkenin en büyük ve en küçük değerleri ve frekans dağılımları incelenmiş ve tüm değişkenlerin sahip olduğu değerlerinin beklenen değer aralığında olduğu görülmüştür. Formda öğretmenlere tüm maddeleri cevaplamaları zorunlu tutulduğundan veri setinde kayıp değere rastlanmamıştır. Tek değişkenli aykırı değerlerin belirlenmesinde z değeri kriteri, çok değişkenli aykırı değerlerin belirlenmesinde Mahalanobis uzaklığından yararlanılmıştır. Gerçekleştirilen tek değişkenli ve çok değişkenli aykırı değer analizleri sonucunda veri setinde tek değişkenli ya da çok değişkenli bir aykırı değere rastlanmamıştır (Tabachnick ve Fidell, 2012). Öğretmenlerin cinsiyet, yaş, öğrenim durumu ve medeni durumlarına ilişkin bilgi vermek amacıyla ortalama, standart sapma, yüzde ve frekans değerlerini içeren betimsel istatistiklerden yararlanılmıştır. Öğretmenlerde psikolojik sağlamlık, bilişsel esneklik, mesleki doyum ve tükenmişlik arasındaki doğrusal ilişkinin yönünü ve gücünü belirleyebilmek amacıyla Pearson momentler çarpımı korelasyon katsayısı analizi kullanılmıştır. Öğretmenlerde tükenmişliği yordayan bağımsız değişkenleri belirleyebilmek amacıyla ise standart çoklu doğrusal regresyon analizi gerçekleştirilmiştir. Analizlerde anlamlılık düzeyi Tip I hata payını etkili bir şekilde kontrol edebilmek amacıyla p < .01 olarak kabul edilmiştir. Beklenen Sonuçlar: Öğretmenlerde tükenmişlik düzeyi cinsiyete göre anlamlı bir farklılık göstermektedir. Öğretmenlerin çalıştığı kuruma göre tükenmişlik düzeyi anlamlı bir farklılık göstermektedir. Öğretmenlerin görev yaptığı kademeye göre tükenmişlik düzeyi anlamlı bir farklılık göstermektedir. Öğretmenlerde duygusal tükenmeyle ilişkili olarak psikolojik sağlamlık arasında anlamlı bir ilişki vardır. Öğretmenlerde duygusal tükenmeyle ilişkili olarak bilişsel esneklik arasında anlamlı bir ilişki vardır. Öğretmenlerde duygusal tükenmeyle ilişkili olarak mesleki doyum arasında anlamlı bir ilişki vardır. Öğretmenlerde kişisel başarıyla ilişki olarak psikolojik sağlamlık arasında anlamlı bir ilişki vardır. Öğretmenlerde kişisel başarıyla ilişkili olarak bilişsel esneklik arasında anlamlı bir ilişki vardır. Öğretmenlerde kişisel başarıyla ilişkili olarak mesleki doyum arasında anlamlı bir ilişki vardır. Öğretmenlerde duyarsızlaşmayla ilişki olarak psikolojik sağlamlık arasında anlamlı bir ilişki vardır. Öğretmenlerde duyarsızlaşmayla ilişkili olarak bilişsel esneklik arasında anlamlı bir ilişki vardır. Öğretmenlerde duyarsızlaşmayla ilişkili olarak mesleki doyum arasında anlamlı bir ilişki vardır. Kaynakça: Amigo, I., Asensio, E., Menendez, I., Redondo, S., & Ledesma, J. A. (2014), Working in direct contact with the public as a predictor of burnout in the banking sector. Psicothema, 26(2), 222-226. Doğan, T. (2015). Kısa Psikolojik Sağlamlık Ölçeği’nin Türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. The Journal of Happiness & Well-Being, 3(1), 93-102. Ergin, C. (1992). Doktor ve hemşirelerde tükenmişlik ve maslach tükenmişlik ölçeğinin uyarlanması. VII. Ulusal Psikoloji Kongresi bildirileri. George, D. ve Mallery, P. (2022). IBM SPSS Statistics 27 step by step: A simple guide and reference (17. bs.). New York: Routledge. Gülüm, İ. V. ve Dağ, İ. (2012). Tekrarlayıcı düşünme ölçeği ve bilişsel esneklik envanterinin türkçeye uyarlanması, geçerliliği ve güvenilirliği. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 13, 216-223. Günay, G. Y., & Demiralay, T. (2016). Serbest muhasebeci ve mali müşavirlerin iş stresi, tükenmişlik sendromu ve iş-aile yaşam dengesi arasındaki ilişkinin incelenmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 15(58), 917-935. Howitt, D. ve Cramer, D. (2020). Research methods in psychology (6. bs.). Harlow: Pearson. Kuzgun, Y., Sevim, S. A. ve Hamamcı Z. (1999). Mesleki doyum ölçeğinin geliştirilmesi. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 2(11), 14-18. Maslach, C., & Jackson, S. E. (1981). The measurement of experienced burnout. Journal of Occupational Behavior, 2, 99-113. Pallant, J. (2020). SPSS survival manual: A step by step guide to data analysis using IBM SPSS (7. bs.). New York: A&U Academic. Tabachnick, B. G. ve Fidell, L. S. (2012). Using multivariate statistics (6. bs.). Boston: Pearson.

Anahtar kelimeler: Öğretmen, Psikolojik Sağlamlık, Bilişsel Esneklik, Mesleki Doyum, Tükenmişlik

Kaynak gösterimi

Aras, N. Y., Demir, S. ve Erbaş, S. (2024). Öğretmenlerde Psikolojik Sağlamlık, Bilişsel Esneklik, Mesleki Doyum ve Tükenmişlik Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Bildiri Özet Kitabı içinde. X. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi.