Yazarlar
Öz
Cumhuriyet; Türkiye’nin çağdaş tarihinde değişimin-dönüşümün anahtar kavramıdır. Toplumsal özellik gösteren gerçeklikler için yeni başlangıçlara yön gösteren bu kavram; ülkemizde sanayileşme ve buna bağlı olarak şehirleşme, kentleşme dönüşümlerinin baskın dönemlerine de adını vermiştir. Bilim insanları, sanatçılar, araştırmacılar başta olmak üzere pek çok insan, bu baskın dönemlerde yaşanan problemlerin, detayların özgünlüklerini yakalamaya çalışmıştır. Bireysel ve toplumsal yaşamların ayrıntılarını barındıran bir edebî tür olan romanda, ilgili dönüşümlerin etkileri ve yansımaları açıkça görülebilmektedir. Cumhuriyet dönemimizin başta gelen yazarlarından olan Orhan Kemal; “Cumhuriyet”le birlikte değişen, dönüşen toplumumuza dikkat çeken romanlar yazmıştır. Sanayileşme ve onun sonucunda gelişen şehirleşmenin, kentleşmenin, toplumsal -ağırlıklı olarak emekçi sınıf üzerindeki- etkilerini pek çok romanında ele almıştır. Bu anlamda; Baba Evi, Avare Yıllar, Cemile, Dünya Evi eserleri, değişen-dönüşen Adana’nın da birer romanı olmuştur. Eserlerde konuyu aydınlatan her durum, görünüm; çözümleme, örnekleme yöntemleriyle ele alınmıştır. Böylece; dönemin insan-mekân ilişkisinin içeriğini aydınlatan ve yazarın düşünce dünyasının ipuçlarını seren bulgular ortaya çıkmıştır. Türkiye Cumhuriyeti’nin yaklaşık ilk kırk yılının panoraması; insan, toplum, emek ve mekâna yoğunlaşılarak okura sunulmuştur. Orhan Kemal, memleketi Adana’nın odağından Türkiye’ye genişleyen romanında “insan”ı, diğer şeyler arasında gözden kaçırmamıştır. Değişen-dönüşen mekândaki insanı türlü özgünlükle göstererek Türk edebiyatında ve okurunda değeri tartışılmaz bir yazar olmuştur. Bu çalışmada yararlanılacak kaynakların bir bölümü şunlardır: Bingül, İlyaz (2014), Orhan Kemal Edebiyatında İşçi-Oluş ve Ücretli Hayat, Gram Yayınları, İstanbul. Eliuz, Ülkü, Orhan Kemal’in Romanlarında Yapı ve İzlek, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı Basılmamış Doktora Tezi, Elazığ 2004. Karpat, Kemal (2003), Türkiye’de Toplumsal Dönüşüm, İmge Kitabevi, Ankara. Kemal, Orhan (1958), Dünya Evi, Dost Yayınevi, Ankara. Kemal, Orhan (1990), Cemile, Tekin Yayınevi, İstanbul. Kemal, Orhan (2005), Avare Yıllar, Epsilon Yayıncılık, İstanbul. Kemal, Orhan (2005), Baba Evi, Epsilon Yayıncılık, İstanbul. Kıray, Mübeccel B. (1999), “Türk Toplumunda Yapısal Değişme”, Toplumsal Yapı Toplumsal Değişme Toplu Eserleri 4, Bağlam Yayınları, İstanbul. Lefebvre, Henri (2015), Şehir Hakkı (Türkçesi: Işık Ergüden), Sel Yayıncılık, İstanbul. Lefebvre, Henri (2019), Kentsel Devrim (Türkçesi: Selim Sezer), Sel Yayıncılık, İstanbul. Makal, Ahmet (2018), Amele’den İşçiye, İletişim Yayınları, İstanbul. Naci, Fethi (1981), Türkiye’de Roman ve Toplumsal Değişme, Gerçek Yayınevi, İstanbul.
Anahtar kelimeler: Cumhuriyet, Sanayileşme, Kentleşme, Roman, Orhan Kemal
Kaynak gösterimi
İşler, İ. (2023). Cumhuriyet, Mekânsal Dönüşüm ve Roman: Orhan Kemal’in “Baba Evi, Avare Yıllar, Cemile, Dünya Evi” Eserlerinde Adana Örneği. Tam Bildiri Kitabı içinde. IX. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi.

