Bildiri · 2023

Okul Öncesi Eğitim Alan Çocukların Ekran Kullanım Biçimlerine Göre Yaşam Alışkanlıklarının İncelenmesi

IX. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi

Yazarlar

  1. Tuğba Yazıcı ÇAKIROĞLUSunan yazarSorumlu yazarYıldız Teknik Üniversitesi
  2. Özkan SAPSAĞLAMYıldız Teknik Üniversitesi

Öz

Hızla dijitalleşen dünyada, ekranların egemenliği her geçen gün biraz daha artmaktadır. Bebekler dijital dünyanın içine doğmakta, yaşamlarının çok erken evrelerinden itibaren telefon, bilgisayar ve tablet gibi elektronik aletlerin ekranlarıyla etkileşime girmektedirler. Gelişim ve öğrenmenin çok hızlı olduğu bu dönemde bebeklerin ve çocukların ekranlarla etkileşimlerinin sonucunda yaşam alışkanlıkları şekillenmekte ve değişmektedir. Çocuklar küçük yaşlardan itibaren, ebeveynler aracılığıyla elektronik aletlerle ve ekranlarla tanıştırılmaktadır. Ebeveynler tarafından adeta elektronik bakıcı gibi kullanılan elektronik aletler çocukların, fiziksel, bilişsel, sosyal-duygusal ve kişilik gelişimleri üzerinde olumsuz etkilere yol açabilmektedir. Ekranların, çocukların yaşam alışkanlıkları üzerindeki etkisi çeşitli değişkenlere göre farklılaşmaktadır. Bu açıdan değerlendirildiğinde özellikle okul öncesi dönem çocuklarının ekran kullanım biçimlerinin gelişim ve davranış süreçlerine etkileri çok önemli bir araştırma alanı olarak ortaya çıkmaktadır. Bu bağlamda araştırmanın amacı okul öncesi eğitim alan çocukların ekran kullanım biçimlerinin yaşam alışkanlıkları olarak yeme alışkanlıklarına, problem çözme becerilerine, medya kullanımlarına, oyun davranışlarına, yaşam becerilerine ve özbakım becerilerine olan etkilerini incelemektir. Karma araştırma yaklaşımına uygun olarak yapılandırılan çalışmada nitel ve nicel araştırma desenleri bir arada kullanılmıştır. Araştırma Türkiye genelinde 7 farklı bölgede kapsamında 15 ilden elde edilen verilerle gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı anaokullarında 36-69 ay grubunda eğitim gören 582 çocuk, 20 okul öncesi öğretmen ve 20 ebeveyn oluşturmaktadır. Çalışma grubunun oluşturulmasında araştırmanın nicel bölümünde basit seçkisiz örnekleme, nitel bölümünde ise benzeşik örnekleme tekniği kullanılmıştır. Çalışmanın nicel araştırma verileri; problemli medya kullanım ölçeği, yeme davranışı değerlendirme ölçeği, oyun değerlendirme ölçeği, yaşam becerileri ölçeği, problem çözme becerileri ölçeği ve özbakım becerileri ölçeği aracılığı elde edilmiştir. Nitel araştırma verileri ise ebeveynlere yönelik gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu ve çocuklara yönelik oyun gözlem formu aracılığı ile elde edilmiştir. Araştırma sonucunda; Problemli Medya Kullanımı, Problem Çözme Becerileri ve Yeme Davranışlarının “görsel medya araçları” değişkenine göre analizi sonucunda gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmuştur. Problemli Medya Kullanımının “medya içeriği” değişkenine göre analizi sonucunda gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmuştur. Problemli Medya Kullanımı ve Yeme Davranışlarının, “ekran kullanım süresi” ve “dijital aracı kullanım ortamı” değişkenlerine göre analizi sonucunda gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmuştur. Oyun Değerlendirme, Yaşam Becerileri, Öz Bakım Becerilerinin “görsel medya araçları” değişkenine göre analizi sonucunda gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır. Problem Çözme Becerileri, Oyun Değerlendirme, Yaşam Becerileri, Öz Bakım Becerileri ve Yeme Davranışlarının “medya içeriği” değişkenine göre analizi sonucunda gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır. Problem Çözme Becerileri, Oyun Değerlendirme, Yaşam Becerileri ve Öz Bakım Becerilerinin “ekran kullanım süresi” ve “dijital aracı kullanım ortamı” değişkenlerine göre analizi sonucunda gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır. Ebeveynlerin dijital medya araçlarının kullanımını özellikle yemek yedirebilme hususunda zorunluluk olarak ifade ettikleri, çocuklarının sosyal ilişkilerinde kullandıkları davranış modellerinin ekranlarda maruz kaldıkları içeriklere göre şekillendiğini düşündükleri görülmüştür. Oyun gözlem formundan elde edilen veriler neticesinde; ekran kullanımı en az (0-30 dk.) olan çocuklarda oyun merkezi olarak “dramatik oyun, sanat”, materyal tercihi olarak “oyun hamuru-kalıp” ve oyun tipi olarak “birlikte, izole, izleme” sonucu, ekran kullanımı en

Anahtar kelimeler: Çocuk, medya, ekran kullanımı, okul öncesi dönem, yaşam alışkanlıkları

Abstract

fazla (4 saat) olan çocuklarda oyun merkezi olarak “sanat”, materyal tercihi olarak “oyun hamuru-kalıp” ve oyun tipi olarak “paralel” sonucu elde edilmiştir.

Kaynak gösterimi

Çakıroğlu, T. Y. ve Sapsağlam, Ö. (2023). Okul Öncesi Eğitim Alan Çocukların Ekran Kullanım Biçimlerine Göre Yaşam Alışkanlıklarının İncelenmesi. Bildiri Özet Kitabı içinde. IX. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi.