Yazarlar
Öz
Sözlüklere baktığımızda “toplum” kavramı ile ilgili olarak “Ortak yasalara uyarak bir arada yaşayan insan topluluğu, cemiyet” ibaresini “toplumsallık” kavramı ile ilgili olarak da “İnsanları bir dizi ortak yaşam kuralları ile aralarında barışı ve bağlılığı sağlayacak biçimde birlikte yaşamaya iten ortak eğilim” ibarelerini görürüz. Bu tanımlara baktığımızda bir toplumu toplum yapanın herkesin bir müşterekte buluştuğu “ortak değerler” olduğu görülmektedir. Bireyler öncelikli olarak çekirdek aileleri üzerinden topluma dahil olurlar. Doğmaları, isim almaları, sünnet olmaları, eğitim-öğretim süreçlerinden geçmeleri gibi evreler onları toplum sahnesine hazırlar. Toplumda asıl statü kazanmaları da çekirdek ailelerinden özerkliklerini ilan edip kendilerinin bir aile kurmasıyla yani evlenmeleriyle olur. Böylelikle birey toplum içerisinde daha sağlam bir statüye kavuşur. Toplum içerisinde bireyin sahip çıkıp saygı duyması gereken temel değerler ise gerektiğinde toplumu için savaşma, toplumun devamı için hareket etme, toplumsal ahlak kaidelerine uyma gibi şeylerdir. Fuzûlî’nin Leyla ve Mecnûn eserine baktığımızda ise Mecnûn karakterinin toplumun kabul edeceği bir figür olmaktan çok uzak olduğunu görürüz. Karşımızda anaya, babaya saygıda kusur eden, toplumun ondan beklentilerini yerine getirmeyen bir kahraman vardır. Bu kahraman; toplumun içinde değil, toplumun dışındadır. Sürekli olarak insanlardan kaçar. O, topluma uyum sağlamak ve o toplumun bekasını sağlamaktan ziyade, toplumun olabildiğince uzağına gitmeyi ister. Örneğin şifa için götürüldüğü Kâbe’de, aşkının artması yanında ikinci dileği insanlardan uzak olmaktır. Öyle ki “İnsanlar içinde zulüm çoktur; sen benim gönlümü tenhalığa alıştır! Beni öyle bir diyarda karar kıldır ki oraya insanoğlunun tozu bile ulaşmasın!” diyerek Allah’a dua eder. Mecnûn baba-oğul arasındaki hukuka da riayet etmez. Misalen Leyla ve Mecnûn’da babanın oğula oğlun babaya karşı sorumlulukları sıralanmaktadır. Buna göre babanın üzerine düşen vazifeler oğlunu sünnet ettirmek, iyi bir eğitim almasını sağlamak ve evlendirmektir. Mecnûn’un babası ilk iki görevini yerine getirir fakat Mecnûn’un deliliği yüzünden “evlendirme” görevini bir türlü yerine getiremez. Oğlun babaya karşı sorumlulukları ise ataya itaat etmek, ata adını yürütmek, atayı düşmanlarına karşı korumak, baba mirasına iyi bir varis olup ata adını yaşatmaktır. Fakat Mecnûn bu sorumlulukları külliyen reddeder ve babasına hiç itaat etmez, onun nasihatlerine kulak vermez. Hatta “(Babacığım), beni terk et, çünkü ben seni terk etmişim” diyerek babasını yok sayar. Bir baba için bu çok utanç verici ve kahredicidir. Bu sitemini Mecnûn’un babası şu sözlerle dile getirir: “Hayatta senden beklediğimi bulamadım; inada düştün, baş eğmedin”. Bu bildiride yukarıda verilen örnekler ve benzerleri üzerinden Fuzûlî’nin Leylâ ve Mecnûn mesnevisindeki Mecnûn karakterinin toplum dışılığı ortaya konmaya çalışılacaktır.
Anahtar kelimeler: Fuzûlî, Leylâ ve Mecnûn, Toplum, Toplum dışılık
Kaynak gösterimi
Ateş, E. (2023). Fuzuli'nin Leyla ve Mecnûn'unda Toplum Dışı Bir Figür Olarak Mecnûn. Tam Bildiri Kitabı içinde. IX. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi.

