Bildiri · 2023

NÂBÎ’NİN HAYRİYYE’SİNDE BABA-ÇOCUK İLİŞKİSİ

IX. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi

Yazarlar

  1. Elife ATEŞSunan yazarSorumlu yazarİstanbul Gelişim Üniversitesi

Öz

Bir çocuğun gelişim evresinde anneden sonra en etkin figür şüphesiz babadır. Çocuğun baba ile kurmuş olduğu ilişki, onun bütün yaşamını etkileyecektir. Nitekim anne ile babanın çocuklarına bebekliklerinden itibaren kurmuş oldukları dünya bir nevi çocuğun daha sonraki yaşamının prototipi niteliğindedir ve çocuk bu ilk evrede deneyimlediği meseleler üzerinden hayatta kendine bir konum bulacaktır. Psikoloji literatüründe bir çocuğun temel ihtiyaçları olarak iyi bakım, beslenme gibi somut ihtiyaçların yanı sıra sevgi, şefkat, güven, yetişkin desteği, yaratıcılığı destekleyici ve estetik duygusunu geliştirici ortam, kendini tanıma, kanıtlama ve özgürlük gibi birtakım soyut ihtiyaçları da görürüz. Bu ihtiyaçları yeterince karşılanmamış bir birey ileride aile ve sosyal yaşamında sıkıntı yaşayacaktır. Nabî’nin, oğlu Ebu’l-Hayr için yazmış olduğu Hayriyye’sini incelediğimizde Nâbî’nin, çocuğunun temel ihtiyaçlarının farkında bir baba olduğunu görürüz. Zira, şair “Lîk o maʻnâya ki enfâs-ı peder / İder evlâdına teʻsîr-i diğer” diyerek babanın evladı üzerinde nasıl etkili olduğunu ifade etmektedir. Yine “Sende zâhirdür eyâ tıfl-ı nebîh / Maʻni-i “el-veledü sırru ebîh” sözleriyle evladının kendisinin sırrı olduğunu söylemesi yine onun bu farkındalığının göstergesidir. Eser boyunca Nâbî’nin, sorumluluğunun bilincinde bir baba olarak çocuğunun bu ihtiyaçlarını karşılamaya çalıştığını görürüz. Nâbî’nin oğluna karşı kullandığı “cân-ı peder” (babasının canı), “nûr-ı basar” (göz nuru), “zînet-i gülşen-i hestî-i peder” (babasının varlık gülşeninin süsü”, “feyz-me’âb” (feyz kaynağı), “çerâg-ı tarab-efrûz-ı emel” (emelimin neşeye neşe katan mumu) gibi hitap kelimeleri, onun sevgi dolu bir baba olduğunun göstergesidir. Ayrıca Nâbî oğluna “Ben senüñle bakaram dünyaya” diyerek ona verdiği değeri göstermektedir. Yine oğluna “Hamdü li’llâh nesebüñ ʻâlîdür / ʻİlm ile cedd ü ebüñ ʻâlîdür” diyerek yüce bir nesebe sahip olduğunu, dedesinin ve babasının alim olduğunu söyleyerek oğluna güven telkin eder. Bu çalışmada, Hayriyye’de dikkat çeken bu ve benzeri hususlardan hareketle Nâbî’nin baba kimliği ve oğlu ile ilişkisinin mahiyeti ortaya konmaya çalışılacaktır.

Anahtar kelimeler: Nâbî, Hayriyye, Baba-çocuk ilişkisi

Kaynak gösterimi

Ateş, E. (2023). Nâbî’nin hayriyye’sinde baba-çocuk ilişkisi. Bildiri Özet Kitabı içinde. IX. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi.