Bildiri · 2023

BANKA TÜRLERİ İLE BANKALARIN YATIRIM HİZMET VE FAALİYETLERİNİN HUKUKİ AÇIDAN DEĞERLENDİRİLMESİ VE TÜRK EKONOMİSİNİN GÜÇLENMESİ ADINA YAPILABİLECEK HUKUKİ REVİZYONLAR

IX. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi

Yazarlar

  1. Perihan GÖZÜMSunan yazarSorumlu yazarÇankırı Karatekin Üniversitesi
  2. Rabia YILDIRIMÇankırı Karatekin Üniversitesi
  3. Yasin YILDIRIMÇankırı Karatekin Üniversitesi

Öz

Dr. Perihan Gözüm T.C. Çankırı Karatekin Üniversitesi gozumperihan@karatekin.edu.tr Rabia Yıldırım T.C. Çankırı Karatekin Üniversitesi rabiayildirim@karatekin.edu.tr Yasin Yıldırım T.C. Çankırı Karatekin Üniversitesi yasinyildirim@karatekin.edu.tr ÖZET Bankacılık, dünyanın en eski meslek sahalarından biri olup tarih boyunca küresel finans sistemleri nezdinde olağanüstü bir önem arz etmiştir. Bankalar, günümüzde de bireylerin ve özel şirketlerin tasarruflarının doğru bir şekilde yönetilmesi ve küresel/ulusal kalkınma süreçlerine kaynak teşkil etmesi gibi birçok faaliyet için muazzam bir rol üstlenmektedir. Bu nedenle bankaların karakteristik şekilde yerine getirdikleri yatırım ve hizmet faaliyetlerinin şeffaf, açık ve sistematik bir hukuki/idari düzende teşkil ve icra ettirilmesi de bir zorunluluk olarak ortaya çıkmaktadır. Mevcut hukuk sistemimizde bankaların kuruluş ve faaliyet esasları ile işleyişine ilişkin esaslar 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nda düzenlenmiş, ancak genel bir banka tanımı yapılmamıştır. Yine 5411 sayılı Kanun’da bankalar türlerine göre tanımlanmış ve “mevduat bankası”, “katılım bankası” ve “kalkınma ve yatırım bankası” olmak üzere üç ana gruba ayrılmıştır. Mevduat bankaları, mevduat toplamak ve müşterilerine kredi tesis etmek amacıyla faaliyetlerde bulunmakta, kalkınma ve yatırım bankaları mevduat kabulü ile kredi faaliyetlerinin yanı sıra bilhassa 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu olmak üzere çeşitli kanunlar kapsamındaki faaliyetleri gerçekleştirmekte, son zamanlarda sayısı ve etkinliği oldukça artan katılım bankaları ise yine katılma hesapları ve benzeri yöntemlerle fon toplamaktadır. 6362 sayılı Kanunda gösterilen yatırım hizmetlerinin/faaliyetlerinin bir kısmı tüm banka türlerince yerine getirebilmekte ise de mevduat ve katılım bankalarının sermaye piyasasına dair pek çok işlemi yerine getirmesi yine aynı kanun ile yasaklanmıştır. Dolayısıyla portföy yönetimine dair hizmetler, yatırım danışmanlığına ilişkin faaliyetler ve sermaye piyasası araçlarının halka arzına ilişkin faaliyetleri yalnızca yatırım ve kalkınma bankaları ile bu kanunda gösterilen diğer yatırım kuruluşları tarafından yerine getirebilmektedir. Günümüzde birden fazla banka türünün bulunmasının farklı finansal ihtiyaçları ve talepleri olan gerçek ve tüzel kişilere hitap etmesi ve onların bu ihtiyaçlarını uzmanlaşmış bir şekilde karşılaması bu ayrımın en önemli avantajları olarak görülmektedir. Buna karşın tüm bankalar için 6102, 5411 ve 6362 sayılı kanunlarda ve neredeyse her bir işleme dair sayısız yönetmelik ve tebliğde farklı hükümlerin düzenleme altına alınması, bu durumun bankalara uygulanacak hükümlerin tespitini güçleştirmesi, katılım bankalarının faaliyetlerine dair yeterli ve açık düzenlemelerin bulunmaması, bu durumun hem bankalar hem de yatırımcılar için belirsizlik teşkil etmesi ise başlıca olumsuz yönler olarak ortaya çıkmaktadır. İşbu çalışmada bu minvalde, çeşitli kanunların ihtiva ettiği hükümler analiz edilmiş, bu hükümler arasında karşılaştırma yapılmış, doktrin kaynakları taranmış, ve son olarak konuya dair yargı kararları incelenmiş ve mevcut sorunlar bir kez daha ortaya konulmuştur. Ardından ise yapılması gerektiği düşünülen birtakım hukuki düzenlemeler ile bu sorunların ortadan kaldırılmasının mümkün olduğu ve mevcut olumlu yönlerin de pekiştirilebileceği sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak, bankalar gün geçtikçe faaliyetlerini çeşitlendirmekte ve sermaye piyasası alanında daha etkin bir rol üstlenmektedir. Bankaların sermaye piyasasında aktif olarak faaliyette bulunması sermaye piyasalarının gelişimine katkı sağlamakta, bu sayede ülke ekonomisi gelişme göstermektedir. Bankaların yapabileceği yatırım hizmet ve faaliyetleri düzenlenirken, bir yandan piyasanın gelişimine katkı sağlanması gözetilirken diğer yandan bankaların ekonomideki önemi göz önünde bulundurularak bankaların aşırı risk alarak mali durumunun kötüye gitmesi de engellenmeli, hizmetlerin hukuki niteliğinin belirlenmesi noktasında yeknesak düzenlemeler yapılarak yatırımcıların zarar görmesinin önüne geçilmelidir. Bu şekilde Cumhuriyetimizin 100’üncğ yılına girdiğimiz bu dönemde Türk ulusal bankacılık sisteminin ve dolayısıyla Türk ekonomisinin gelişmesine ve Türk milletinin genel kalkınma faaliyetlerine de olumlu bir etkide bulunmak mümkün hale gelecektir.

Anahtar kelimeler: Banka, Yatırım Hizmet ve Faaliyetleri, Sermaye Piyasası

Kaynak gösterimi

Gözüm, P., Yıldırım, R. ve Yıldırım, Y. (2023). Banka türleri ile bankaların yatırım hizmet ve faaliyetlerinin hukuki açıdan değerlendirilmesi ve türk ekonomisinin güçlenmesi adına yapılabilecek hukuki revizyonlar. Bildiri Özet Kitabı içinde. IX. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi.