Bildiri · 2023

GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE DİŞ ÇÜRÜĞÜNÜN TARİHİNE ANTROPOLOJİK BİR BAKIŞ

IX. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi

Yazarlar

  1. Fatma ARÇOKSunan yazarSorumlu yazarHitit Üniversitesi

Öz

Amaç: Antropolojik ve arkeolojik kazılar sonucu elde edilen iskeletlerden bize en önemli verileri veren iskelet kalıntıları dişlerdir. Dişler kimyasal ve fiziksel yıkıma sert ve dayanıklı yapılarından dolayı sağlam kalabilirler. Bu yüzden antropologlar için oldukça önemli bir çalışma materyalidir. Diş çürüğünün varlığı çok eski tarihlere kadar gidebilmektedir. Diş çürüğü dişin mine tabakasını bazı bakterilerin varlığı sonucu demineralize etmesi bozundurması olayıdır. Diş çürüğü dişler üzerindeki biriken plak içindeki bakterilerin ürettiği asit sonucu kalsiyum miktarının azalmasıyla mine, dentin ve sementte oluşan tahribat olarak tanımlanır. Diş çürüğü toplumlararası temizlik alışkanlıkları, ağız ve diş sağlığı ve beslenme farklılıklarını ortaya koyması açısından oldukça önemli diş patolojileri arasındadır. Bu nedenle söz konusu çalışmadaki amaç, diş çürüğünün tarihsel süreç içerisindeki değişimini ve bu değişimin nedenlerini belirleyerek, çeşitli dönemlerde yaşamış olan Anadolu toplumlarının beslenme ve diş sağlığına yönelik farklılıklarını değerlendirmektir. YÖNTEM: Çalışma materyalini Antik dönem Anadolu toplumları ile ilgili yazılmış olan makale, tez ve araştırma yazıları oluşturmaktadır. Söz konusu patoloji ile ilgili literatürlerin taranması elde edilen veriler ile değerlendirme yapılmıştır. BULGULAR: Geçmiş dönemlere dair Anadolu toplumlarındaki diş çürüğü oranları incelenmiştir. Bu araştırmaya dair elde edilen bulgulara göre Anadolu’da yaşamış avcı toplayıcı olan toplumlarda diş çürüğü oranı %1-2 iken bu oran neolitik dönemde tahıl ve karbonhidrat diyeti neticesinde % 5-6, Kalkolitik dönem ve Ortaçağ arasında Helenistik Roma devrini yaşayan toplumlarda çürük %8,2 oranında bulunmuştur. Bu dönemde farklı coğrafi bölgelerde yaşayan toplumlar %4 ile %15 arası değişen oranlarda çürüğe sahiptir. Ortaçağ toplumlarında %12-25 arası çürük prevalansı görülürken Sanayi Devrimi ile rafine şeker kullanımı sonrasında bu oran %50’nin üzerine çıkmıştır.20.. yy sonlarına doğru ise flor kullanımı ile teknolojik gelişmeler sayesinde diş çürüğü oranları oldukça azalmıştır. SONUÇ: Diş çürüğü Paleolitik dönemde avcı toplayıcı olan toplumlarda %1 gibi çok az oranda görülmekte iken neolitik dönemde yerleşik hayatın getirdiği diyet sonucu tahıl kullanımının artışı ile beraber diş çürüğü oranları oldukça artmıştır. Besinlerinin büyük bölümünü buğday, nohut, mercimek, yulaf, çavdar ve mısır gibi tahıllı ürünleri gibi karbonhidratlı yiyeceklerin oluşturduğu toplumlarda diş sağlıkları olumsuz yönde etkilenmiştir. Diş çürükleri, besin üretim teknikleri ve beslenme alışkanlıkları ile doğrudan bağlantılıdır. Deniz ürünleri ve hayvancılıkla uğraşan ve diyetlerinin büyük bir kısmını protein ağırlıklı olarak beslenen toplumlarda diş çürüğü oranı daha az iken, tarım ile beslenen toplumlarda daha yüksek oranda görülmektedir. Yerleşik hayata geçiş ile tarımın başlaması ve sanayileşme gibi önemli olaylar beslenme yapısının değişmesine dolayısyla da çürüğün artmasına neden olmuştur. Bu çalışmada en önemli diş patolojilerinden olan diş çürüğünün geçmiş toplumlardan günümüze kadar süreçteki beslenme ile ilişkisi üzerinde durulmuştur.

Anahtar kelimeler: antropoloji, diş çürüğü, dental patoloi

Kaynak gösterimi

Arçok, F. (2023). Geçmişten günümüze diş çürüğünün tarihine antropolojik bir bakış. Bildiri Özet Kitabı içinde. IX. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi.