Yazarlar
Öz
Demiryolu Hikayecileri – Bir Rüya adlı anlatıda birkaç silik izlek tespit etmek mümkündür. Bu izlekler hem çok belirgin olmadıkları hem de okur için aralarında bir önem sıralaması yapabilmek mümkün olmadığı için silik olarak tanımlanır. Dikkatli ve nitelikli okuyucu her okumasında bu izleklerden birinin diğerine göre daha öne çıktığını fark edecektir. Postmodern metinleri geleneksel gerçekçi metinlerden farklılaştıran en önemli özelliklerden biri de bu, silik izleksel yapıdır. Demiryolu Hikayecileri – Bir Rüya adlı anlatıda bulunan ve silik bırakılmış olduğunu tespit ettiğimiz izlekleri şu şekilde belirtebiliriz: a. Başta ekonomik sıkıntılar olmak üzere çeşitli nedenlerle sanatçının giderek azalan yaratıcılığı, b. Sanatçı üzerindeki otorite baskısı, c. İnsanlar arasındaki sınıfsal farklılıklar, d. Savaşın ekonomi üzerindeki olumsuz etkilerinin yansımaları, e. Sosyokültürel alt sınıf ile üst sınıf arasındaki kopukluk, f. Ekonomik bunalımın sosyokültürel alt sınıf ile üst sınıfı aynılaştırması Demiryolu Hikayecileri – Bir Rüya adlı anlatı metninde, bir metni oluşturan temel yapı unsurlarından zamanın ve kahramanların da silik bırakılmış oldukları görülür. Zaman unsuru hakkında metinden yola çıkarak anlatı zamanının “bir savaş zamanı” olduğu çıkarımını yapabiliriz. Anlatı kahramanlarının ise metinde ne isimleri verilmiştir ne de ruhsal ve fiziksel portreleri belirgin kılınmıştır. Yine de anlatı metni bize her üç hikaye yazarının da ekonomik ve bürokratik baskılar / sıkıntılar altında ezilmekte olduklarının bilgisini sunar. Anlatıda trenin; sanayii devriminin ve ardından gelerek insanları adeta esir haline getiren / birbiri ile aynılaştıran kapitalist sistemin meteforu olduğu düşünülebilir. Nitekim okuyucuda bir distopya olduğu kanaati oluşturan istasyon ve anlatı metninde bürokrasiyi temsil ettiği kanaati oluşturan istasyon şefi; elmacı, sucuk – ekmekçi ve ayrancı ile seyyar hikaye yazarlarını aynılaştırmıştır. Çünkü anlatı metnindeki distopyaya ait düzende aralarındaki entelektüel farklılık hiç dikkate alınmaksızın hepsinin geçim derdine düşmüş oldukları görülmektedir. Bu fikirlerin ışığında “tren metaforu, aynılaştırma izleği, elma satıcısı, anlatı kahramanlarından biri olan Yahudi hikaye yazarı, gerçek ile rüya arasında okuru arafta bıraka kafkaesk doku” gibi ayrıntıların bir Franz Kafka: Dönüşüm anıştırması olduğu düşünülebilir. Ancak üzerinde çalıştığımız anlatı metninde metinlerarası ilişki türlerinden anıştırmanın sınırları kesin olarak çizilmemiştir. Metinlerarası ilişki saydığımız göndermelerle anlatıda yer bulmuştur. Netice itibarıyla anlatıda her ne kadar metinlerarası ilişki türlerinden anıştırma olduğunu söylemek mümkün olmasa da; Oğuz Atay’ın en sevdiği yazarlardan biri olduğunu bildiğimiz Franz Kafka’yı ve onun Dönüşüm adlı anlatısını çağrıştıran ayrıntılar bulunmaktadır. Oğuz Atay’ın Demiryolu Hikayecileri – Bir Rüya adlı anlatısı silik izleksel yapısı, silik bırakılmış yapı unsurları, ironi, üstkurmaca, metinlerarası çağrışımlar gibi özellikleri itibarıyla geleneksel gerçekçi metinlerden çok başka özellikler gösteren postmodernist bir anlatıdır. Anlatı evreni okura bir distopya sunmaktadır. Bu distopyada yaşayan toplumu oluşturan bireylerin birbirlerine yabancılaşmış bireyler oldukları görülmektedir. Bu distopik ortamda sanatçı üzerinde otoritenin / bürokrasinin baskısı da görülmekte, geçim sıkıntısı yaşayan sanatçının yaratıcılığının giderek azalmakta olduğu anlaşımaktadır.
Anahtar kelimeler: Oğuz Atay, Distopya, Yabancılaşma, Sanatçı, Toplum, Birey
Kaynak gösterimi
Atik, Ş. (2023). Oğuz Atay'ın Demiryolu Hikayecileri Bir Rüya Adlı Anlatısında Görünen Distopyada Beliren Toplum ve Sanatçının Durumu. Bildiri Özet Kitabı içinde. IX. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi.

