Bildiri · 2023

ATASÖZLERİNDE MİLLÎMANEVÎ DEĞERLER (AZERBAYCAN VE TÜRKİYE TÜRKÇELERİ ÖRNEKLERİ TEMELİNDE)

IX. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi

Yazarlar

  1. İmaret SÜLEYMANOVASunan yazarSorumlu yazarAzerbaycan Diller Üniversitesi, Azerbaycan Dilciliği Bölümü

Öz

) Özet Her bir milletin kendi ulusal-ahlaki değerleri vardır. Azerbaycan halkı da büyük ahlaki değerlere sahiptir, halkımızın çok zengin folklor örnekleri vardır. Şu örnekler sırasında günümüze kadar ulaşanatasözleri söz konumuz. Halkımıza mahsus bir çok ulusal ve ahlaki değerler atasözlerinde yansıtılmaktadır. Konuşma dilinde, deyimleri daha canlı ve etkili bulmak,fikri zenginleştirmek için atasözleri kullanılır. M.Gorky “En büyük hikmet, kelimelerin sadeliğindedir” söylemiş. Atasözleri genellikle kısadır -1, en fazla iki cümleden oluşur,fakat kitaplarla dolu duygu ve düşünce kapsar. Mesela ağacım elimden düşmüş, ağzından kaniyi gelir; zaman para değil,geri dönmez. Atasözleri en eski folklor –halk biçimidir. “Şu nedenle, atasözleri insanların yaşam ve tarihinin tüm aşamalarının izlerini taşır”. Öğüt, nasihat, öğretici tarzlıdeğimler hep kütlelerin dilinde bulunmuş, eskik olmamış, nitekim kulağı yormaz, hoş geler, hatta çoğu hazır kalplaşmış ve hafife alınmaz. Atasözleri şu özelliklerle insanlara yardımcı olur, hep kullanmış oldukları iyi bir tarzda bulunur, bu nedenle belki çok daha zengin bir kitle imgesi kazanmıştır (1.5). Mesela, adın çek kulağını bur (dartmak anlamında). Diğer değimler gibi her bir atasözü yalnızca maddi dünyada ve evrensel hayatta oluşan benzer olayların bir işaretidir. Atasözlerinde halkın mücadelesi, duygu ve ilişkileri yansıtmaktadır. Şu değimler sadece insanların bakış açısına ve düşüncelerine bir örnek değil de, aynı zamanda her tür tarihsel belgedir. Mesela, yaz ekinci, kış dilenci. aç ayıyla cahil ağayaqulluqeləmə (hizmet etme); Koxanı gör,kəndi çap (Köyü yak). Şunu ekleyelim ki, Türk dillerinde günümüzde rastladığımız bazı atasözleriAzerice’deki atasözlerinin tam aynısı. Bu değimlerin aynı kökten geldiğini söyleyebiliriz: Türkiye Türkçesinde AzerbaycaTürkçesinde Akıl yaşta değil,baştadır. Ağıl yaşda deyil,başdadır. Ananın basdığı yavru incimez. Ananın qarğışı övladı tutmaz. Sonuçta ulusal liderimiz Haydar Aliyev'in böyle birmüdrik değimi hatırlayalım: “Ulusal ve ahlaki değerleri olmayan bir millet, gerçek bir millet, gerçek bir ulus olamaz”. Anahtar Kelimeler:Atasözleri, Azerbaycan Türkçesi, Türkiye Türkçesi, Halk Düşüncesi, Ulusal Değerler. OUR PEOPLE’S MORAL VALUES IN PROVERBS (ON THE BASIS OF THE EXAMPLES OF THE AZERBAIJAN AND TURKISH LANGUAGES) Abstract Every nation has its own specific national-moral values. Azerbaijan people also has a great number of national-moral values. Our nation has rich folklore samples. I would like to speak about one of them - proverbs which are very actual these days. Some specific features which belong to our nation were reflected in proverbs. The proverbs are used for enlarging the notions, being the phrases lively and effectively. M.Qorki said: “The great wisdom is in the simplicity of the words” (Bayramov, 1978:342). The proverbs have always been short, however, they are completely full of wisdom and feeling. For instance:ağacım əlimdən düşüb (Bayramov, 1978: 21); ağzından qan iyi gəlir(Bayramov, 1978:23); zaman pul deyil, onu qaytarmaq olmaz, etc. Proverbs are one of the old genres of the folklore. “Therefore the signs about the all times of people’s life and history are displayed in proverbs. (Proverbs, 1985: 127). Advice, instructive sayings, aphoristic phrases are often used in people’s speech, they are not tedious, consequently, people are wity. These features become non-substititive means of people’s speaking, maybe for that reason proverbs are great wealth which are used by mass. (Bayramov, 1978:5). For example: adın çək, qulağın bur. As other sayings every proverb according to its essence is a sign of alike events which happen periodically in moral world. (Babayev, Əfəndiyev,1979:7) People’s struggle, their attitude to the life are reflected in proverbs. Proverbs have not been only a sample which are expressed the people’s outlook, thinking but also they have been their historical document. For example:Yaz əkinçi,qış dilənçi.Ac ayı ilə cahil ağaya qulluq eləmə; Koxanı gör, kəndi çap. By the way, I want to note one thing that, nowadays, there are such proverbs in the Turkish language that, they are similar to ours. We can say they came from the same root. The Turkish language The Azerbaijan language Akıl yaşta değil, baştadır. Ağıl yaşda deyil, başdadır. Ananın basdığı yavru incimez. Ananın qarğışı övladı tutmaz. I want to finish my notion with our national leader H.Aliyev’s one wisdom phrase: “If one nation does not have any national-moral values this nation can be neither a real nation nor people”.

Anahtar kelimeler: Atasözleri, Azerbaycan Türkçesi, Türkiye Türkçesi, Halk Düşüncesi, Ulusal Değerler.

Kaynak gösterimi

Süleymanova, İ. (2023). Atasözlerinde millîmanevî değerler (azerbaycan ve türkiye türkçeleri örnekleri temelinde). Bildiri Özet Kitabı içinde. IX. Uluslararası TURKCESS Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi.